Hệ thống bưu chính Nhật Bản không chỉ đơn thuần là một mạng lưới gửi thư và bưu kiện. Từ thời phong kiến đến hiện đại, nó đã phát triển thành một tổ chức cung cấp cả dịch vụ ngân hàng và bảo hiểm nhân thọ, từng là tổ chức tài chính lớn nhất thế giới. Cùng khám phá quá trình hình thành và phát triển của hệ thống bưu chính này, từ những năm tháng phục vụ như một hệ thống giao thông và thông tin liên lạc trong thời kỳ Tokugawa đến sự cải cách và tư nhân hóa trong thời kỳ hiện đại.
![Lịch sử độc đáo của hệ thống bưu chính Nhật Bản Japan Post](https://japanbiz.vn/wp-content/uploads/2024/07/Japan-Post-buu-chinh-nhat-ban.jpg)
Mục lục
Hệ thống bưu chính thời phong kiến Nhật Bản
Bưu điện Nhật Bản có thể được cho là bắt đầu hình thành từ thời kỳ phong kiến, trở thành một hệ thống hoàn chỉnh dưới thời Tokugawa. Khi đó, Nhật Bản vẫn còn khá biệt lập (鎖国; sakoku), nên hệ thống thông tin liên lạc và vận tải trong nước phát triển một cách độc đáo. Chính phủ Tokugawa kiểm soát nghiêm ngặt liên lạc quốc tế, chỉ cho phép hoạt động ở một số cảng nhất định, do đó hệ thống bưu chính nội địa phát triển mà không có ảnh hưởng từ các công nghệ nước ngoài.
Nhật Bản thời này được kết nối qua năm tuyến đường chính, gọi là Go-kaido, kéo dài từ thủ đô Edo – trung tâm của chính phủ Mạc phủ. Dưới sự quản lý của chính phủ trung ương, các trạm bưu điện được thiết lập dọc theo các tuyến đường này, cung cấp người và ngựa để hỗ trợ du khách, phương thức liên lạc chính thời bấy giờ. Họ cũng cung cấp chỗ ở và dịch vụ cần thiết cho các du .
Vì chưa có các phương tiện giao thông hiện đại, việc giao thông đi lại ddều phụ thuộc vào ngựa, kiệu gỗ hoặc đi bộ. Hệ thống đường cao tốc Go-kaido tuy rộng lớn nhưng chủ yếu phục vụ người đi bộ. Một điểm đặc biệt là bộ phận chuyển thư (gọi là kikyaku, nghĩa đen là “chân bay”) không được trang bị ngựa, nên các nhân viên đều phải đi bộ để vận chuyển thư từ. Do chưa có dịch vụ giao hàng tận nhà, thư từ và bưu kiện được chuyển đến một địa điểm tập trung tại mỗi trạm bưu điện, nơi dân làng sẽ đến nhận.
Dân làng gửi thư đi bằng cách chuẩn bị trước và giao cho người đưa thư khi anh ta đến. Tại Edo, có những túi rơm treo trên cầu Nihonbashi để dân làng bỏ thư vào (tương tự như hộp thư hiện đại). Ngoài ra, vì tem chưa tồn tại nên bưu phí được thanh toán bằng cách gắn một đồng xu vào bưu kiện trước khi giao.
Ngoài ra, các trạm bưu điện còn cung cấp dịch vụ chuyển tiền cho thương nhân, ngày càng quan trọng khi hệ thống bưu chính phát triển và nhiều doanh nghiệp tham gia. Điều này đặt nền móng cho hệ thống bưu chính hiện đại của Nhật Bản, bao gồm cả các dịch vụ tài chính như ngân hàng.
![Hệ thống bưu chính phong kiến của Nhật Bản](https://japanbiz.vn/wp-content/uploads/2024/07/Japan-Post-buu-chinh-nhat-ban-2.jpg)
Một điểm đặc biệt khác là cách chính phủ quản lý hệ thống này. Các trạm bưu điện được miễn thuế và các quan chức làm việc tại đây nhận được nhiều phúc lợi như trợ cấp tiền hoặc gạo. Họ cũng có thể cung cấp các dịch vụ lao động khác thay cho thuế, dựa trên chính sách của Mạc phủ。Họ còn kiểm soát hệ thống đường cao tốc nhưng không chịu trách nhiệm duy trì các trạm.
Tuy nhiên, hệ thống phức tạp này không tồn tại được lâu. Nhật Bản đã dần mở cửa, tiếp xúc với thế giới bên ngoài và tiến hành cải tân đất nước.
Sự phục hồi Meiji và hệ thống bưu chính được cải tiến
Sự tiếp xúc với phương Tây mang đến cho Nhật Bản nhiều công nghệ và thông tin mới, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của hệ thống bưu chính. Các phương tiện vận chuyển mới xuất hiện, tạo ra những cách thức mới để cung cấp dịch vụ.
Phương tiện đầu máy đầu tiên xuất hiện ở Nhật Bản vào năm 1865. Vào khoảng thời gian này, một Bộ trưởng Pháp cũng đến và đề cập đến tình trạng kinh tế của Nhật Bản dưới thời Bakufu, đồng thời đề nghị họ sửa sang lại hệ thống bưu chính của mình theo hệ thống bưu chính của Pháp để tăng doanh thu. Dù không xảy ra ngay lập tức, nhưng với cuộc Duy tân Minh Trị, Nhật Bản đã tái cấu trúc hệ thống bưu chính theo mô hình châu Âu, nhằm cải thiện nền kinh tế.
Trước thời Minh Trị, một số ủy viên tại Edo và Yokohama đã thành lập công đoàn, bắt đầu dịch vụ tàu hơi nước giữa hai thành phố. Dịch vụ này tồn tại đến thời Minh Trị như một dịch vụ giao nhận mới.
Cuộc Duy tân Minh Trị mang lại nhiều cải tiến, không chỉ về giao thông vận tải mà cả thông tin liên lạc. Văn phòng giao thông và thư tín trung ương được thành lập vào năm 1871, sử dụng xe ngựa, xe kéo và sau này là xe đạp. Tem bưu chính trả trước cũng xuất hiện trong cùng năm, loại bỏ hệ thống gắn tiền xu. Trong vòng ba năm, hệ thống bưu chính Nhật Bản gia nhập hệ thống bưu chính quốc tế. Các dịch vụ bảo hiểm và tài chính dần được tích hợp.
Năm 1875, hệ thống bưu chính Nhật Bản giới thiệu dịch vụ tiết kiệm trợ cấp, gọi là Yuubin Teishin Nenkin. Đây là hệ thống tiết kiệm nhằm bảo vệ tài chính cho công chức mất việc. Quỹ này được đầu tư vào tài khoản ngân hàng và chi trả định kỳ cho công chức. Cuối cùng, dịch vụ này trở thành một phần của hệ thống tiết kiệm bưu điện, hệ thống ngân hàng tiết kiệm lớn nhất thế giới khi Japan Post phát triển thành công ty tài chính lớn nhất thế giới.
![Sự phục hồi Meiji và hệ thống bưu chính được cải tiến](https://japanbiz.vn/wp-content/uploads/2024/07/Japan-Post-buu-chinh-nhat-ban-3.jpg)
Japan Post Hiện tại và Quá trình Tư nhân hóa
Cho đến gần đây, Japan Post, công ty bưu điện của Nhật Bản, vẫn tự hào với danh hiệu là tổ chức tài chính lớn nhất thế giới nhờ vào các dịch vụ tài chính cạnh tranh mạnh mẽ với các ngân hàng. Vào giữa những năm 1960, Japan Post đã quản lý khoảng 3 nghìn tỷ yên tiền gửi, chiếm 15% tiết kiệm của các hộ gia đình Nhật Bản. Đến năm 2000, con số này tăng lên 260 nghìn tỷ yên, tương đương 40% tổng tiền tiết kiệm.
Cơ quan Dịch vụ Bưu chính ban đầu (Yusei Jigyocho) đã được thay thế vào ngày 2 tháng 4 năm 2003 bởi Japan Post (Nippon Yusei Kosha), một tập đoàn bưu chính mới thuộc sở hữu của chính phủ. Từ năm 2003 đến năm 2007, Japan Post không chỉ là nhà tuyển dụng lớn nhất quốc gia với gần một phần ba dân số Nhật Bản làm việc tại các chi nhánh của Japan Post, mà còn là mega bank – ngân hàng lớn nhất Nhật Bản, cung cấp các dịch vụ từ gửi thư đến ngân hàng và bảo hiểm nhân thọ. Với vai trò đa dạng này trong lĩnh vực tài chính và tiết kiệm, Japan Post đã trải qua nhiều biến động và thử thách, thậm chí đôi khi gần như phá sản, nhưng luôn được chính phủ cứu giúp.
Mặc dù ban đầu, sự can thiệp mạnh mẽ này được xem như một yếu tố thúc đẩy phát triển kinh tế Nhật Bản sau Chiến tranh, nhưng sau khi hoàn thành mục tiêu, nhiều người cho rằng việc giữ Japan Post là một thực thể nhà nước không còn cần thiết và có thể có hại hơn là lợi nếu kéo dài. Một số cho rằng tư nhân hóa là giải pháp, đánh giá rằng nếu không có sự hỗ trợ của chính phủ trong những thời điểm khó khăn tài chính như đã thảo luận, Japan Post sẽ phải tuân thủ nghiêm ngặt hơn để duy trì lợi nhuận và vốn hóa hợp lý. Sự thiếu sự cạnh tranh rõ ràng này là lý do vì sao cựu Thủ tướng Junichiro Koizumi đã nắm bắt cơ hội để cải cách hệ thống bưu chính một lần nữa.
![Kinh tế và Chính trị của Japan Post](https://japanbiz.vn/wp-content/uploads/2024/07/Japan-Post-buu-chinh-nhat-ban-4-1024x682.jpg)
Tư nhân hóa hệ thống bưu chính Japan Post
Vào tháng 9 năm 2003, Thủ tướng Koizumi đề xuất tư nhân hóa các tổ chức thuộc sở hữu của chính phủ và phân chia Japan Post thành bốn công ty con – một ngân hàng, một công ty bảo hiểm, một công ty dịch vụ bưu chính và một công ty bán lẻ. Mặc dù đối mặt với nhiều phản đối và thất bại ban đầu, vào năm 2005, Koizumi đã thành công trong việc thực hiện kế hoạch và giành chiến thắng trong cuộc bầu cử với lời hứa tư nhân hóa Japan Post.
Lý do của Koizumi là thực tế rằng Japan Post với tư cách là một tổ chức thuộc sở hữu của chính phủ đã trải qua giai đoạn phát triển và tình hình hoạt động đang dần trì bởi sự tham nhũng. Ông cho rằng tư nhân hóa sẽ giảm thiểu tình trạng này và tối ưu hóa việc sử dụng vốn bằng cách giảm chi tiêu của chính phủ và giảm nợ quốc gia. Tuy nhiên, nhiều người dân lo ngại về mất việc làm và hiệu quả kinh doanh giảm sút, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn nơi các chi nhánh Japan Post đóng vai trò quan trọng.
Luật của Koizumi đã đặt ra một khung thời gian 10 năm để hoàn tất tư nhân hóa ngân hàng và công ty bảo hiểm, trong khi chính phủ tiếp tục sở hữu ba công ty còn lại. Cổ phiếu của Ngân hàng Bưu điện Nhật Bản và Bảo hiểm Bưu điện Nhật Bản đã được niêm yết công khai trên thị trường sau vài năm. Cuối cùng, Japan Post đã hoàn tất quá trình tư nhân hóa vào năm 2015 và tiếp tục nhận được sự ủng hộ dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe và chiến lược “Abenomics” để thúc đẩy kinh tế Nhật Bản.
Hệ thống Bưu chính Nhật Bản vẫn là chủ đề tranh luận chính trị và kinh tế cho đến ngày nay, khi hai đảng lớn của Nhật Bản, Đảng Dân chủ Tự do (trở lại nắm quyền dưới thời Thủ tướng Abe) và Đảng Dân chủ, tiếp tục đối đầu với những quan điểm trái ngược nhau về cách sử dụng tốt nhất hệ thống bưu chính của Nhật Bản để mang lại lợi ích cao nhất cho họ.
![Tư nhân hóa hệ thống bưu chính Japan Post](https://japanbiz.vn/wp-content/uploads/2024/07/Japan-Post-buu-chinh-nhat-ban-5-1024x585.jpg)
Hệ thống địa chỉ gửi thư của Nhật Bản
Một điểm đáng chú ý là hệ thống địa chỉ gửi thư của Nhật Bản khác biệt so với nhiều quốc gia chúng ta quen thuộc. Nếu bạn đã từng đến Nhật Bản hoặc thử gửi thư ở đó, bạn sẽ nhận thấy điều này. Vấn đề không chỉ là sự khác biệt về quốc gia, mà còn là sự phức tạp với nhiều biến thể của hệ thống địa chỉ trong cùng một quốc gia.
Lịch sử phát triển hệ thống địa chỉ gửi thư của Nhật Bản, bắt đầu từ thế kỷ 7 và tiếp tục qua nhiều giai đoạn, đã tạo nên cấu trúc phức tạp ngày nay. Trước khi các cải tiến quan trọng được áp dụng, Nhật Bản không có hệ thống địa chỉ hiện đại như ngày nay. Thay vào đó, họ sử dụng một hệ thống địa chỉ không rõ ràng, kết hợp vùng địa lý, lộ trình và họ tên người nhận.
Định dạng địa chỉ tiêu chuẩn bắt đầu từ khu vực lớn nhất đến nhỏ nhất, bao gồm quốc gia, thành phố, quận, đường phố, tòa nhà, tầng và số căn hộ. Đây là một sửa đổi nhỏ so với định dạng ban đầu, thiết lập trong thời Minh Trị Duy Tân. Lưu ý rằng khi viết địa chỉ tiếng Nhật bằng tiếng Anh, có thể áp dụng thứ tự ngược lại theo định dạng thông thường của phương Tây, bắt đầu bằng số nhà.
![Hệ thống địa chỉ gửi thư của Nhật Bản](https://japanbiz.vn/wp-content/uploads/2024/07/Japan-Post-buu-chinh-nhat-ban-6.jpg)
Ngoài địa chỉ, mã bưu chính bảy chữ số kèm dấu gạch ngang, biểu tượng bưu chính 〒, đã được giới thiệu vào năm 1887 và vẫn được sử dụng cho đến ngày nay.
Câu chuyện về biểu tượng nổi tiếng 〒 của Japan Post
Biểu tượng kỳ lạ giống chữ “T” này đại diện cho hệ thống bưu chính của Nhật Bản, được gọi là yubin kigo (nghĩa đen là “dấu bưu chính”). Mặc dù nhiều người cho rằng nó là viết tắt của chữ “t” trong “teishinshou” (Bộ Giao thông và Vận tải, cơ quan phụ trách hệ thống bưu chính vào thời điểm đó), nhưng vẫn có nhiều tranh luận và giả thuyết về lý do và cách thức lựa chọn của biểu tượng này.
Câu chuyện bắt đầu từ năm 1884, khi một vòng tròn màu đỏ với đường chéo đỏ được sử dụng làm biểu tượng trong một thời gian, sau đó được công nhận chính thức. Tuy nhiên, ba năm sau (và hai năm sau khi Bộ Giao thông và Vận tải được thành lập), thông báo rằng biểu tượng sẽ được thay đổi thành chữ “T”. Một vài ngày sau đó, thông báo khác xác nhận rằng biểu tượng này đã được in sai và thực tế phải là 〒, biểu tượng thực tế được sử dụng cho đến ngày nay, thay vì chữ “T”.
![Câu chuyện về chiếc logo nổi tiếng 〒 của Japan Post](https://japanbiz.vn/wp-content/uploads/2024/07/Japan-Post-buu-chinh-nhat-ban-7-1024x538.jpg)
Japan Post vẫn là hệ thống bưu chính viễn thông hoạt động tích cực tại Nhật Bản. Kế hoạch vận hành Japan Post trong tương lai hướng đến tối ưu hóa và cung cấp những dịch vụ tốt nhất để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng Nhật. Theo dõi JapanBiz để cập nhật thêm thông tin về các doanh nghiệp nổi tiếng tại xứ sở Phù Tang.
Ý kiến