1. Lạm phát lõi vượt xa mục tiêu của BOJ

• Tháng 5/2025, CPI lõi Nhật Bản (loại trừ thực phẩm tươi) tăng 3,7%, mức cao nhất kể từ tháng 5/2023 và vượt xa mục tiêu 2% mà BOJ duy trì.
• Chỉ số “core-core” (loại trừ cả thực phẩm tươi và năng lượng) đạt 3,3%, phản ánh áp lực giá trong nước tăng mạnh.
• Trước đó, CPI lõi tháng 4 đã đạt 3,5%, cũng vượt dự báo thị trường.

1.1. Động lực chính từ giá thực phẩm

Giá gạo tại Nhật tăng gần gấp đôi trong năm qua, trong khi giá chocolate tăng tới 27%, tạo sức ép lớn lên chi tiêu hộ gia đình và đẩy CPI thực phẩm lên mức cao kỷ lục. Ngoài ra, các sản phẩm đóng gói, mì ăn liền, thịt tươi và rau củ cũng đồng loạt tăng giá do chi phí đầu vào tăng mạnh.

1.2. Yếu tố tâm lý người tiêu dùng

Một yếu tố không thể bỏ qua là kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng Nhật đang gia tăng. Theo khảo sát của BOJ, hơn 86,7% hộ gia đình dự đoán giá cả sẽ tăng tiếp trong vòng 1 năm tới – mức cao nhất trong vòng hơn 30 tháng. Điều này tạo ra vòng xoáy giá – kỳ vọng – tiêu dùng – giá

2. Nguyên nhân dẫn đến lạm phát cao

2.1. Đồng yên mất giá kéo dài

Tỷ giá USD/JPY duy trì quanh mức 157–160 kể từ đầu quý II, khiến đồng yên mất giá hơn 7% so với đầu năm. Yên yếu khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ, từ năng lượng, thực phẩm cho tới linh kiện điện tử, kéo chi phí đầu vào toàn hệ thống tăng vọt.

2.2. Tăng chi phí năng lượng và logistics

Tình hình địa chính trị toàn cầu, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông, đã khiến giá dầu và khí hóa lỏng (LNG) tăng cao. Cùng lúc đó, chi phí logistics nội địa Nhật tăng mạnh do thiếu hụt lao động hậu COVID-19 và giá nhiên liệu vận chuyển tăng mạnh, góp phần lan tỏa lạm phát.

2.3. Áp lực từ thị trường lao động

Nhật Bản hiện đối mặt với tình trạng thiếu lao động nghiêm trọng ở các ngành dịch vụ, sản xuất, y tế và hậu cần. Áp lực phải tăng lương cơ bản để giữ chân lao động đang khiến chi phí nhân công tăng và được chuyển dần vào giá sản phẩm, đặc biệt là trong các lĩnh vực tiêu dùng hàng ngày.

3. Phản ứng của Ngân hàng Trung ương Nhật (BOJ)

3.1. BOJ giữ lãi suất, nhưng để ngỏ khả năng tăng

BOJ vẫn giữ nguyên lãi suất chính sách ở mức 0,5% trong cuộc họp tháng 6, cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường trước khi đưa ra bước đi tiếp theo. Theo Thống đốc Kazuo Ueda, việc điều chỉnh lãi suất sẽ được cân nhắc nếu “lạm phát cơ bản tiếp tục vượt mục tiêu trong thời gian dài”.

3.2. Lộ trình thắt chặt chính sách tiền tệ

Dù vẫn giữ thế thận trọng, BOJ đã bắt đầu giảm dần chương trình mua trái phiếu chính phủ (JGB). Theo thông báo mới nhất, từ tháng 3/2027, mức mua JGB hàng tháng sẽ giảm từ 3 nghìn tỷ yên xuống còn 2 nghìn tỷ yên, phản ánh xu hướng thắt chặt dần dần.

3.3. Dự báo nâng lãi suất cuối năm

Các tổ chức tài chính lớn như Nomura, Mizuho và JPMorgan đều dự báo BOJ sẽ tăng thêm 25 điểm cơ bản vào quý IV/2025 nếu CPI duy trì trên 3% liên tục trong quý III. Khả năng tăng lên 0,75% vào đầu 2026 cũng được nhắc đến.

4. Tác động lên doanh nghiệp và tiêu dùng

4.1. Sức mua hộ gia đình suy yếu

Tầng lớp trung lưu Nhật đang phải điều chỉnh lại giỏ tiêu dùng khi giá lương thực, gas sinh hoạt, tiền thuê nhà và dịch vụ y tế đều tăng. Các siêu thị lớn ghi nhận sự sụt giảm trong đơn hàng trung bình hằng tuần so với cùng kỳ năm trước.

4.2. Doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn

Các doanh nghiệp nhỏ trong ngành thực phẩm, chế biến và logistics bị siết lợi nhuận do giá nguyên liệu đầu vào và chi phí vận hành tăng. Một số đơn vị đang cân nhắc cắt giảm nhân sự, đóng cửa bớt chi nhánh hoặc hợp tác nhập hàng từ nước thứ ba.

4.3. Doanh nghiệp xuất khẩu hưởng lợi

Ngược lại, các doanh nghiệp xuất khẩu như công nghiệp nặng, thiết bị điện tử và hàng tiêu dùng bền vẫn hưởng lợi nhờ đồng yên yếu. Đây là cơ hội để các tập đoàn như Toyota, Sony, Panasonic đẩy mạnh doanh số tại các thị trường nước ngoài.

5. Kịch bản từ nay đến cuối năm

5.1. BOJ có thể nâng lãi suất nếu xu hướng không đảo chiều

Nếu CPI lõi tiếp tục duy trì trên 3% trong các tháng 6, 7 và 8, khả năng BOJ sẽ tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản vào tháng 10 hoặc tháng 12 là rất cao. Tuy nhiên, tốc độ tăng sẽ thận trọng, nhằm tránh gây sốc cho thị trường.

5.2. Các yếu tố cần theo dõi

• Giá năng lượng toàn cầu (LNG, dầu Brent)
• Biến động tỷ giá JPY/USD và tác động từ chính sách Fed
• Kỳ vọng lạm phát của hộ gia đình và doanh nghiệp
• Mức lương tối thiểu và trợ cấp chính phủ Nhật

5.3. Tác động đến thị trường tài chính

Lợi suất trái phiếu 10 năm của Nhật đã tăng lên gần 1,1%, mức cao nhất kể từ 2011. Điều này phản ánh kỳ vọng lãi suất sẽ tiếp tục tăng và BOJ sẽ giảm can thiệp thị trường tài chính trong thời gian tới.

Kết luận

Lạm phát lõi tăng vọt trong nửa đầu năm 2025 đang làm thay đổi cục diện chính sách tiền tệ tại Nhật Bản. Dù vẫn thận trọng, BOJ nhiều khả năng sẽ phải tăng lãi suất trong quý IV nhằm kiểm soát kỳ vọng lạm phát và ổn định thị trường. Với doanh nghiệp Việt Nam, đây là thời điểm để tái cấu trúc chiến lược tài chính, nắm bắt cơ hội từ đồng yên yếu, đồng thời chuẩn hóa quy trình để tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại song phương và đa phương.

Giữ nguyên lãi suất – vì sao là bước đi hợp lý?

Tại cuộc họp chính sách tiền tệ tháng 6/2025, BOJ đã quyết định giữ nguyên mức lãi suất ngắn hạn ở 0,5%, mức đã được áp dụng từ đầu năm. Lý do cốt lõi đến từ việc nền kinh tế Nhật Bản vẫn đang trong quá trình phục hồi sau thời kỳ lạm phát kéo dài và các cú sốc ngoại sinh.

Việc duy trì mức lãi suất hiện tại giúp đảm bảo tính liên tục của chính sách tiền tệ, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp và người tiêu dùng thích nghi với bối cảnh chi phí tài chính đang dần tăng lên. Đây là mức lãi suất cao nhất của BOJ trong hơn một thập kỷ, phản ánh sự thay đổi từ thời kỳ nới lỏng cực đoan sang giai đoạn bình thường hóa.

Điều chỉnh tốc độ giảm mua trái phiếu: Cẩn trọng trong từng bước đi

Ngoài quyết định giữ nguyên lãi suất, BOJ còn công bố kế hoạch điều chỉnh giảm tốc độ mua trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB). Cụ thể:

• Giai đoạn từ nay đến tháng 3/2026: BOJ sẽ giảm lượng mua 400 tỷ yên mỗi quý, đưa tổng mức mua về khoảng 3.000 tỷ yên/tháng.
• Giai đoạn từ tháng 4/2026 đến tháng 3/2027: tốc độ giảm chậm lại, chỉ còn 200 tỷ yên mỗi quý, hướng tới mục tiêu mua ở mức 2.000 tỷ yên/tháng vào đầu năm tài khóa 2027.

Quyết định này phản ánh mong muốn của BOJ là đảm bảo quá trình tapering (giảm dần kích thích tiền tệ) không gây biến động mạnh cho thị trường trái phiếu – vốn là xương sống trong cơ cấu tài chính Nhật Bản. Việc điều chỉnh tốc độ chậm hơn so với kế hoạch ban đầu cho phép ngân hàng trung ương ứng phó linh hoạt nếu tình hình bất ổn toàn cầu tiếp tục leo thang.

Bối cảnh toàn cầu bất ổn là yếu tố chi phối

Quyết định trên không thể tách rời bối cảnh kinh tế – chính trị toàn cầu:

• Căng thẳng thương mại Mỹ – Nhật bắt đầu có dấu hiệu trở lại với những động thái áp thuế mới và điều chỉnh chính sách chuỗi cung ứng.
• Tình hình Trung Đông phức tạp, giá dầu thô tăng vọt, đẩy chi phí nhập khẩu và tạo áp lực lên lạm phát.

BOJ buộc phải đặt yếu tố ổn định hệ thống tài chính nội địa lên hàng đầu. Nếu quá vội vàng rút bớt lượng thanh khoản từ thị trường trái phiếu, nguy cơ làm tăng mạnh lợi suất và kéo theo chi phí vay nợ của Chính phủ sẽ gây phản tác dụng.

Phản ứng thị trường: Ổn định nhưng dè chừng

Ngay sau khi thông báo được công bố, thị trường tài chính phản ứng khá bình tĩnh. Lợi suất trái phiếu JGB kỳ hạn 10 năm – vốn đã tăng mạnh trong những tuần gần đây – ghi nhận mức hạ nhẹ. Đồng yên phục hồi nhẹ so với USD, trong khi thị trường chứng khoán ổn định do nhà đầu tư yên tâm rằng BOJ sẽ không đột ngột rút hỗ trợ.

Tuy nhiên, các nhà phân tích lưu ý rằng những tín hiệu từ BOJ vẫn còn nhiều ẩn số, đặc biệt là trong trung hạn. Việc giảm dần lượng mua trái phiếu là một tín hiệu rút lui khỏi chính sách siêu nới lỏng, nhưng việc giảm tốc độ lại phản ánh tâm lý “cảnh giác cao độ” của giới hoạch định chính sách.

Lạm phát – vẫn là tâm điểm khiến BOJ dè chừng

Trong khi BOJ chưa tăng lãi suất thêm, tình hình lạm phát tại Nhật lại chưa cho thấy dấu hiệu hạ nhiệt rõ rệt. Chỉ số giá tiêu dùng lõi (không bao gồm thực phẩm và năng lượng) trong tháng 4/2025 đã tăng 3,5% so với cùng kỳ năm trước – vượt mục tiêu 2% mà BOJ đặt ra.

Áp lực từ đồng yên yếu và giá năng lượng tăng cao khiến kỳ vọng lạm phát có thể duy trì ở mức cao trong phần còn lại của năm 2025. Tuy nhiên, BOJ vẫn tin rằng phần lớn yếu tố này là “tạm thời”, và chưa cần thiết phải tăng lãi suất một cách mạnh tay.

Dự báo chính sách: Tăng lãi suất – nhưng chưa vội

Các chuyên gia tài chính dự đoán BOJ có thể sẽ tiến hành một đợt tăng lãi suất nhẹ (25 điểm cơ bản) vào quý I năm 2026, nếu lạm phát tiếp tục neo cao và nền kinh tế duy trì đà phục hồi ổn định. Tuy nhiên, bất kỳ bước đi nào cũng sẽ được BOJ thực hiện theo lộ trình rõ ràng, tránh tạo “cú sốc” cho thị trường vốn.

Điều này cũng thể hiện sự khác biệt trong cách tiếp cận của BOJ so với các ngân hàng trung ương lớn như Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hay Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), vốn có xu hướng phản ứng nhanh và mạnh hơn trước lạm phát.

Tác động đến thị trường và doanh nghiệp Việt – Nhật

Với các doanh nghiệp có hoạt động đầu tư hoặc vay vốn liên quan tới thị trường Nhật Bản, việc BOJ duy trì lãi suất ổn định và chưa rút nhanh khỏi chương trình kích thích tiền tệ là một tín hiệu tích cực. Nó giúp đảm bảo chi phí tài chính không tăng đột ngột, đồng thời tạo điều kiện cho việc huy động vốn, đặc biệt trong các lĩnh vực như bất động sản, công nghệ, sản xuất.

Tuy nhiên, trong trung hạn, việc chuẩn bị cho khả năng BOJ tăng lãi suất từ năm 2026 là điều cần thiết, nhất là với các doanh nghiệp vay vốn dài hạn hoặc có kế hoạch phát hành trái phiếu bằng yên Nhật.

Kết luận: BOJ giữ nhịp điều hành ổn định, hướng tới sự kiểm soát dài hạn

Chính sách tiền tệ của Nhật Bản đang bước vào giai đoạn chuyển tiếp. BOJ không còn ở trạng thái “siêu nới lỏng”, nhưng cũng chưa bước vào chu kỳ thắt chặt thực sự. Việc giữ nguyên lãi suất ở mức 0,5% và giảm tốc độ mua trái phiếu là minh chứng cho quan điểm điều hành thận trọng, linh hoạt và đặt sự ổn định thị trường lên hàng đầu.

Trong bối cảnh rủi ro toàn cầu vẫn khó lường, chính sách của BOJ có thể sẽ tiếp tục mang tính thích nghi. Doanh nghiệp và nhà đầu tư cần theo dõi sát các tín hiệu từ cơ quan này để chủ động điều chỉnh chiến lược tài chính, đầu tư và quản trị rủi ro phù hợp.

Giảm phát là gì? Cơn ác mộng của Nhật Bản

Giảm phát, tình trạng giá cả chung trong nền kinh tế liên tục giảm, không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là bài toán xã hội. Khác với lạm phát – khi giá tăng kéo theo chi phí sinh hoạt leo thang – giảm phát khiến doanh nghiệp cắt giảm sản xuất, người dân hạn chế chi tiêu, tạo thành vòng xoáy suy thoái. Tại Nhật Bản, giảm phát bắt đầu từ sau vụ nổ bong bóng tài sản năm 1990, khi giá bất động sản và chứng khoán sụp đổ, kéo theo gần ba thập kỷ tăng trưởng ì ạch. Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), tốc độ tăng trưởng GDP thực tế trung bình của Nhật Bản từ 1991 đến 2020 chỉ đạt 0,8%, thấp nhất trong số các nước G7.

Hậu quả của giảm phát không chỉ dừng ở con số. Người tiêu dùng Nhật Bản dần hình thành tâm lý “chờ giá rẻ hơn”, khiến tổng cầu suy yếu. Các doanh nghiệp, đối mặt với lợi nhuận giảm, cắt giảm lương và việc làm, đẩy tỷ lệ thất nghiệp từng chạm mức 5,4% vào năm 2002, theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).

Thực trạng giảm phát tại Nhật Bản đến 2025

Dấu hiệu thoát giảm phát

Bước sang năm 2025, Nhật Bản đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Theo Tổng cục Thống kê Nhật Bản, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 1/2025 đạt 4%, tăng từ 3,6% trong tháng 12/2024, vượt xa mục tiêu 2% mà Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đặt ra từ năm 2013. Đây là mức lạm phát cao nhất kể từ năm 1991, đánh dấu sự chuyển mình rõ rệt từ giai đoạn giá cả lao dốc.

Một động lực quan trọng là tiền lương tăng mạnh. Cuộc đàm phán lương thường niên “shunto” năm 2024 đạt mức tăng trung bình 5,1%, cao nhất trong 33 năm, theo Liên đoàn Doanh nghiệp Nhật Bản (Keidanren). “Tiền lương tăng đã thúc đẩy tiêu dùng nội địa, điều mà Nhật Bản thiếu trong nhiều năm,” chuyên gia kinh tế Yuki Masujima từ Bloomberg Economics nhận định.

Chính sách kinh tế hỗ trợ

BOJ cũng đóng vai trò lớn trong sự chuyển biến này. Tháng 3/2024, cơ quan này chấm dứt chính sách lãi suất âm (-0,1%) – áp dụng từ 2016 – và nâng lãi suất ngắn hạn lên 0-0,1%, lần tăng đầu tiên sau 17 năm. Dù vậy, BOJ vẫn duy trì chính sách nới lỏng tiền tệ để hỗ trợ nền kinh tế. Kết quả, GDP danh nghĩa năm 2024 tăng 3,1%, mức cao nhất kể từ năm 1991, theo dự báo từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Thách thức còn tồn tại

Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều sáng sủa. Dân số Nhật Bản đang già hóa nhanh, với 29,2% dân số trên 65 tuổi vào năm 2024, theo Viện Nghiên cứu Dân số Quốc gia. Tỷ lệ sinh thấp kỷ lục (1,2 trẻ/phụ nữ) khiến nhu cầu tiêu dùng nội địa yếu đi. Bên cạnh đó, thói quen tiết kiệm của người dân – với tỷ lệ tiết kiệm hộ gia đình đạt 20% năm 2024 (BOJ) – vẫn là rào cản lớn. Chưa kể, lạm phát hiện tại phần lớn đến từ chi phí nhập khẩu tăng cao, như năng lượng và thực phẩm, thay vì sức cầu nội địa mạnh mẽ.

Lạm phát có thay thế giảm phát không?

Nguyên nhân lạm phát tăng

Lạm phát hiện nay chủ yếu do yếu tố bên ngoài. Đồng yên yếu, chạm mức 158 yên/USD vào cuối 2024 và duy trì quanh 155 yên/USD vào tháng 3/2025, khiến giá hàng hóa nhập khẩu tăng vọt. Giá dầu toàn cầu tăng 15% trong năm 2024, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cũng góp phần đẩy CPI lên cao.

Tính bền vững của lạm phát

Dù lạm phát đã duy trì trên 2% trong hơn 14 tháng, các chỉ số nội tại chưa thực sự vững chắc. Giá dịch vụ – thước đo sức cầu nội địa – chỉ tăng 1,8% trong tháng 2/2025, trong khi chi phí lao động đơn vị tăng 2,2%, theo BOJ. “Chúng ta cần thấy nhu cầu trong nước tăng mạnh hơn để tin rằng lạm phát sẽ bền vững,” nhà kinh tế trưởng Noriko Hayashi từ Mizuho Bank cảnh báo.

Dự báo tương lai

Nếu giá hàng hóa toàn cầu giảm hoặc đồng yên phục hồi, áp lực lạm phát có thể tan biến, mở đường cho giảm phát quay lại. “Nhật Bản đang ở ngã ba đường. Giảm phát chưa hẳn đã chết,” ông Hiroshi Nakazawa từ Viện Nghiên cứu Daiwa nhận định.

Giải pháp và triển vọng kinh tế Nhật Bản

Vai trò của chính phủ và BOJ

Chính phủ Nhật Bản đang đẩy mạnh các biện pháp kích thích chi tiêu, như trợ cấp cho hộ gia đình và cải cách chính sách nhập cư để tăng lực lượng lao động. BOJ cam kết giữ lãi suất thấp để hỗ trợ doanh nghiệp, đồng thời theo dõi chặt chẽ các chỉ số kinh tế.

Triển vọng dài hạn

Nếu tiền lương tiếp tục tăng và tâm lý tiêu dùng thay đổi, Nhật Bản có thể duy trì lạm phát ổn định quanh 2% trong vài năm tới. Ngược lại, sự phụ thuộc vào yếu tố ngoại lai khiến nguy cơ giảm phát tái diễn vẫn hiện hữu.

Kết luận

Nhật Bản đang bước qua giai đoạn giảm phát tồi tệ nhất, với lạm phát 4% và GDP tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, để khẳng định chiến thắng, nền kinh tế cần vượt qua thách thức nội tại và giảm phụ thuộc vào biến động toàn cầu. Hãy theo dõi Japanbiz ngay để có thêm các phân tích để hiểu rõ hơn về hành trình kinh tế của Nhật Bản trong tương lai!

Tăng lương cho mảng dịch vụ là chìa khóa quan trọng để cải thiện vấn đề 

Vào tháng trước, giá tiêu dùng ở Nhật Bản đã tăng nhanh hơn ở Mỹ lần đầu tiên trong gần 8 năm trở lại đây, nhưng tốc độ tăng lương chậm vẫn là một trở ngại đối với mục tiêu thoát khỏi tình trạng giảm phát của chính phủ Nhật Bản. Dữ liệu chính thức của Nhật Bản công bố gần đây nhất cho thấy chỉ số giá tiêu dùng bao gồm thực phẩm tươi sống (CPI) tăng 3,3% vào tháng 6, trong khi đó, mức tăng ở Hoa Kỳ là 3%. Nếu lạm phát ở Nhật Bản vẫn ở mức cao mà tiền lương không tăng đủ, công việc của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ trở nên khó khăn hơn. 

Tại cuộc họp hội đồng chính sách vào tháng 4, Ngân hàng Trung Ương cho biết trong hướng dẫn sắp tới, họ sẽ tìm cách đạt được mục tiêu lạm phát 2% “đi kèm với tăng lương” – một yếu tố chính trong bất kỳ quyết định nào của BOJ về việc nới lỏng tiền tệ. Không giống như ở Mỹ, nơi lãi suất tăng đang làm giảm giá cả, lạm phát vẫn tăng cao ở Nhật Bản.

Nếu xét trong 1 khoảng thời gian dài hơn, giá cả ở Mỹ và khu vực đồng Euro đã tăng từ 16% đến 17% kể từ khi lạm phát toàn cầu bắt đầu tăng vào tháng 1 năm 2021, trong khi giá cả ở Nhật Bản chỉ tăng 5%. Tuy nhiên, theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), trong giai đoạn giá hàng hoá tăng, tiền lương theo giờ của khu vực tư nhân ở Hoa Kỳ và Châu Âu đã tăng 14,5% và 7,4%, trong khi ở Nhật Bản tăng 4,5%. Sự khác biệt này thể hiện ở ngành dịch vụ, nơi chi phí lao động là yếu tố quan trọng.  

Trong khi lạm phát hàng hóa ở Nhật Bản trừ thực phẩm tươi sống tăng nhanh lên 4,9% trong năm vào tháng 6, thì các dịch vụ không bao gồm tiền thuê nhà bắt đầu tăng trưởng chậm lại lần đầu tiên sau 7 tháng, ở mức 2,3%. Cùng với đó, giá dịch vụ của Hoa Kỳ không bao gồm tiền thuê nhà tăng 3,2% trong tháng 6, chậm lại so với mức tăng 8% của tháng 9 năm 2022 trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang tăng lãi suất. Lạm phát dịch vụ trong khu vực đồng euro đã tăng lên 5,4%. 

Hàng hoá vẫn là nhân tố chính gây ra lạm phát ở Nhật Bản, bởi các công ty đẩy phần chi phí lạm phát của nguyên vật liệu và năng lượng cho người tiêu dùng, khiến giá cả hàng hoá tăng nhanh chóng. Tốc độ lạm phát dịch vụ chậm hơn ở Nhật Bản cho thấy nền kinh tế vẫn chưa đạt được chu kỳ tăng giá và tiền lương. 

Tình trạng thiếu lao động ở Nhật Bản đang thúc đẩy mức lương cao hơn trong một số dịch vụ, nhưng liệu điều này có giúp mức tăng theo trên diện rộng hay không vẫn chưa rõ ràng. Nếu tăng trưởng tiền lương giảm, ngân sách hộ gia đình sẽ bị ảnh hưởng, có thể ảnh hưởng đến chi tiêu của người tiêu dùng. Và với giá nhập khẩu ở đây đã có xu hướng thấp hơn, lạm phát có vẻ sẽ hạ nhiệt. Mức tăng giá không bao gồm thực phẩm tươi sống và năng lượng đã chậm lại lần đầu tiên sau 17 tháng, xuống 4,2% trong tháng 6 từ mức 4,3% trong tháng 5. 

Tình hình mức tăng lương trung bình của Nhật Bản thời gian qua 

Triển vọng rằng tăng trưởng tiền lương danh nghĩa sẽ theo sau tăng giá làm tăng nguy cơ các hộ gia đình có thể thắt chặt hầu bao, gây tổn hại thêm cho nền kinh tế. Hiroshi Namioka, người quản lý quỹ tại T&D Asset Management, cho biết: “Chắc chắn rằng tốc độ tăng giá sẽ lớn hơn (so với tốc độ tăng lương) trong 12 tháng tới. Trong khi tiền lương đang tăng, thật khó để hi vọng CPI có thể tăng nhiều hơn.” 

Theo dữ liệu của OECD, mức lương trung bình của Nhật Bản hầu như không tăng kể từ đầu những năm 1990 và là mức thấp nhất trong số các nền kinh tế Nhóm 7 nước (G7) vào năm ngoái. Khi dân số già đi nhanh chóng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu lao động, các liên đoàn lao động có thể đẩy mạnh yêu cầu tăng lương ngày càng lớn trong năm tới. 

9 trong số 26 nhà kinh tế cho biết tiền lương danh nghĩa của Nhật Bản rất khó có thể tăng nhanh hơn tỷ lệ lạm phát hàng năm trong 12 tháng tới. Trong số 17 nhà kinh tế còn lại, 11 người khác cho rằng tiền lương danh nghĩa khó có thể vượt qua lạm phát trong cùng thời kỳ. Trong khi sáu nhà kinh tế khác dự đoán giá tiêu dùng sẽ tăng nhanh hơn tiền lương trong năm tới, không ai chọn “có khả năng cao”. 

Tỷ lệ lạm phát chung trên toàn quốc lần cuối đứng ở mức cao gần 8 năm là 2,6% vào tháng 7 và đã duy trì ở mức trên 2% trong 4 tháng liên tiếp tính đến tháng 7, do giá nhiên liệu và nguyên liệu thô tăng trên toàn cầu. Takumi Tsunoda, nhà kinh tế cấp cao tại Viện Nghiên cứu Ngân hàng Trung ương Shinkin, cho biết liệu việc tăng lương nhiều hơn có bắt kịp xu hướng rộng hơn hay không cuối cùng sẽ phụ thuộc vào những gì mà nhiều công ty vừa và nhỏ của đất nước thực hiện. Ông nói: “Động lực tăng lương bị ảnh hưởng bởi giá nguyên liệu thô tăng mạnh”. 

Mức tăng trưởng trong thời gian tới có thể sẽ thấp hơn 

Các nhà phân tích đã cắt giảm ước tính của họ về tăng trưởng kinh tế do kỳ vọng về triển vọng toàn cầu ảm đạm hơn. Nền kinh tế Nhật Bản hiện được dự đoán sẽ tăng trưởng 2,0% hàng năm trong ba tháng tính đến tháng 9, dự báo trung bình của 38 nhà kinh tế trong cuộc thăm dò ngày 15-24 tháng 8 cho thấy, thấp hơn mức 3,1% ước tính trong cuộc khảo sát tháng 7. Một nhà kinh tế ước tính tăng trưởng sẽ dừng lại trong quý này. 

Những lo ngại gia tăng về sự suy giảm toàn cầu, một phần do sự phân nhánh ở châu Âu trong cuộc chiến của Nga ở Ukraine, đang khiến các nhà phân tích trở nên lạc quan hơn về triển vọng của nền kinh tế Nhật Bản. Nền kinh tế đã tăng trưởng 2,2% hàng năm trong tháng 4 đến tháng 6, chính phủ cho biết trong tháng này, thấp hơn dự báo thị trường trung bình về mức tăng 2,5%.  

Các nhà kinh tế trong cuộc thăm dò đã nâng cấp một chút dự báo của họ cho quý cuối cùng của năm, dự đoán nền kinh tế sẽ tăng trưởng thêm 2,2% trên cơ sở hàng năm so với mức tăng trưởng 2,0% dự kiến ​​trong cuộc thăm dò vào tháng trước. Cuộc thăm dò cũng cho thấy giá tiêu dùng cơ bản, loại trừ giá thực phẩm tươi sống dễ biến động, sẽ tăng 2,3% trong năm tài chính này cho đến tháng 3 tới và 1,1% trong năm tài chính 2023. Cuộc thăm dò cho thấy nền kinh tế sẽ tăng trưởng 1,7% trong năm tài chính này, tiếp theo là mức tăng trưởng ước tính 1,3% trong năm tài chính 2023, cả hai đều giảm so với dự báo cao hơn vào tháng 7. 

Những khó khăn trong tình hình lạm phát dai dẳng ở Nhật 

Sticky Inflation – được hiểu là lạm phát ít co giãn, đây là khái niệm dùng để chỉ tình hình kinh tế khó khăn, lạm phát cao kéo dài, chi tiêu của người dân và đà tăng trưởng kinh tế của quốc gia đang giảm. Bộ Nội vụ Nhật Bản gần đây đã có báo cáo rằng giá tiêu dùng không bao gồm thực phẩm tươi sống đã tăng 3,1% so với một năm trước, nhưng giảm tốc từ mức 3,3% so với mốc tăng trưởng của tháng trước. Con số này phần nào được đánh giá là phù hợp với kỳ vọng của các nhà phân tích kinh tế. 

Kết quả trên toàn quốc phù hợp với dữ liệu của Tokyo, một chỉ số hàng đầu trước đó cho thấy giá năng lượng giảm mạnh khiến lạm phát giả cả tiêu dùng đã giảm đi đôi chút. Tuy nhiên, giá tiêu dùng không bao gồm năng lượng và thực phẩm tươi sống vẫn tăng 4,3% so với năm trước, tăng nhanh so với tốc độ trong tháng 6 và ngang với kỷ lục thiết lập vào tháng 5, mức nhanh nhất kể từ năm 1981. Đó là dấu hiệu của xu hướng lạm phát đang ngày một dai dẳng hơn. 

Nobuyasu Atago, nhà kinh tế trưởng tại Ichiyoshi Securities và là cựu quan chức của Ngân hàng Nhật Bản, cho biết: “Lạm phát cơ bản chắc chắn đã giảm, nhưng nếu nhìn vào chi tiết vấn đề, bạn sẽ thấy lạm phát vẫn còn trong giai đoạn co giãn lớn như thế nào”, chính những điều này tạo nên tác động đến cảm nhận của mọi người về giá cả. Dữ liệu một lần nữa xác nhận rằng lạm phát khó khăn hơn những gì BOJ và thị trường vẫn đang nghĩ”. 

Trong số các yếu tố góp phần khiến tình hình lạm phát nặng hơn tại Nhật Bản chính là giá thực phẩm chế biến sẵn tăng đến mức 9,2%. Tốc độ tăng gần như không thay đổi so với tháng 6, và đã trở thành mức tăng nhanh nhất trong khoảng 5 thập kỷ. Theo báo cáo của Teikoku Databank, hơn 7.300 mặt hàng thực phẩm dự kiến ​​vẫn sẽ tăng giá từ tháng 8 trở đi. Mức tăng giá của hàng hóa lâu bền trong gia đình đã chậm lại ở mức 6%, trong khi chi phí chỗ ở tăng lên 15% sau khi chính phủ cắt giảm trợ cấp du lịch ngay khi nhu cầu giải trí tăng cao trong mùa hè đầu tiên của Nhật Bản kể từ đợt đại dịch. 

Giá dịch vụ cũng tăng nhanh từ 1,6% lên 2%, một dấu hiệu cho thấy lạm phát đang lan rộng hơn trong nền kinh tế. Nếu không tính năm sau đợt tăng thuế doanh thu năm 1997, đây là mức tăng lớn nhất kể từ năm 1993. Taro Kimura, chuyên gia kinh tế tại Bloomberg Economics, cho biết: “Dưới chỉ số giá tiêu dùng lõi tháng 7 (CPI) có phần dễ chịu hơn của Nhật Bản, nhu cầu dịch vụ giải trí tăng cao đang bắt đầu thúc đẩy lạm phát. Điều này sẽ khiến Ngân hàng Trung ương Nhật Bản luôn cảnh giác với những rủi ro tăng giá đối với triển vọng giá cả.” 

Trong báo cáo Outlook mới nhất của mình, BOJ đã nâng dự báo tăng trưởng giá trong năm tài chính này lên 2,5% sau khi lạm phát dường như có vẻ nghiêm trọng hơn dự kiến ​​trong những tháng gần đây. Tuy nhiên, các quan chức tiếp tục nhận thấy lạm phát sẽ chậm lại dưới 2% trong những năm tới, nhấn mạnh quan điểm của họ rằng áp lực tăng giá sẽ tiếp tục suy yếu trong những tháng tới. 

Nhiều động thái can thiệp đã được nỗ lực triển khai 

Kết quả được công bố gần đây có thể xoa dịu suy đoán của thị trường rằng BOJ có thể xem xét chuyển hướng khỏi quan điểm tiền tệ cực kỳ nới lỏng vào cuối năm nay. Những quan niệm như vậy đã được thúc đẩy sau khi Thống đốc Kazuo Ueda làm rung chuyển thị trường vào tháng trước bằng cách sửa đổi sự kiểm soát của ngân hàng đối với lợi suất trái phiếu. Ueda nhấn mạnh sau cuộc họp rằng việc điều chỉnh chính sách không phải là một bước hướng tới bình thường hóa mà là một động thái nhằm làm cho sự kích thích của nó bền vững hơn. 

Có nhiều điều không chắc chắn xung quanh triển vọng giá cả của Nhật Bản, bao gồm các biện pháp của chính phủ nhằm giảm bớt tác động của chi phí cao hơn đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp. Các phần của chương trình, bao gồm trợ cấp cho các tiện ích, sẽ hết hạn vào cuối tháng 9 này. Cơ quan cấp bộ này cũng cho biết các khoản trợ cấp cho điện và khí đốt đã giúp giảm tỷ lệ lạm phát chung xuống 0,99 điểm phần trăm. 

Theo nhà kinh tế Yoshiki Shinke của Dai-ichi Life Institute, nếu chính phủ chấm dứt trợ cấp xăng và dầu hỏa, chỉ số CPI cơ bản sẽ bị đẩy lên thêm 0,5 điểm phần trăm. Chính phủ sẽ đưa ra quyết định vào cuối tháng về việc có nên gia hạn trợ cấp hay không. Điều đó có thể ảnh hưởng đến sự ủng hộ dành cho Thủ tướng Fumio Kishida, người có tỷ lệ tín nhiệm đang giảm dần trong các cuộc thăm dò gần đây. 

Giá năng lượng đã giảm đáng kể so với một năm trước. Giá dầu Brent trung bình đạt khoảng 80 USD/thùng trong tháng 7, giảm so với mức khoảng 105 USD/thùng cùng kỳ năm ngoái, trong khi giá khí đốt tự nhiên giảm khoảng 34% kể từ đầu năm. Chỉ số lạm phát chính vẫn ở trên mục tiêu 2% của BOJ trong hơn một năm qua, tạo ra lực cản đối với tâm lý người tiêu dùng khi lạm phát dai dẳng làm giảm tác động của tăng trưởng tiền lương mạnh mẽ. Ngay cả sau khi mức tăng lương đáng chú ý đã được thống nhất trong các cuộc đàm phán tiền lương hàng năm trong năm nay, tiền lương thực tế vẫn tiếp tục trì trệ trong mức âm. 

Vì mức tăng lương vẫn yếu hơn tốc độ lạm phát của giá cả hàng hoá, người dân ngày càng bóp chặt hầu bao, dẫn đến việc sức mua của người tiêu dùng Nhật Bản giảm mạnh. Trong khi số liệu tổng sản phẩm quốc nội trong quý trước cho thấy nhu cầu bên ngoài mạnh mẽ thúc đẩy tốc độ tăng trưởng hàng năm đáng ngạc nhiên là 6%, dữ liệu cũng cho thấy việc kinh doanh và tiêu dùng cá nhân của người Nhật đang giảm.

Tỷ lệ lạm phát chung của Nhật Bản đã cao hơn một chút so với tỷ lệ so sánh ở Hoa Kỳ, nơi Cục Dự trữ Liên bang tiếp tục cân nhắc việc thắt chặt hơn nữa do lo ngại về việc tăng giá. Trong khi đó ở Trung Quốc, giá tiêu dùng giảm trong tháng 7 làm dấy lên nguy cơ giảm phát. 

Cho đến thời điểm hiện tại vẫn còn nhiều ý kiến và tranh luận xung quanh tình trạng lạm phát tại Nhật. Để cải thiện vấn đề này không phải là chuyện ngày một ngày hai mà cần rất nhiều sự nỗ lực từ chính phủ cũng như tình hình kinh tế chung của thế giới. Theo dõi JapanBiz để cập nhật thêm các tin tức liên quan đến kinh tế Nhật Bản. 

Lạm phát ở Nhật gia tăng khiến đời sống người dân Nhật Bản trở nên khó khăn hơn 

Tháng 7/2023, giá cổ phiếu của Lawson đã đạt mức cao nhất trong vòng 4 năm rưỡi trở lại đây ở mức 7.320 yên, sau khi công ty báo cáo thu nhập cao trong ba tháng tính đến tháng 5/2023. Lợi nhuận ròng hàng quý của công ty đã tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái. Kengo Yamamoto, nhà quản lý quỹ tại Norinchukin Zenkyoren Asset Management, cho biết: “Nhìn vào phản ứng với Lawson, các nhà bán lẻ dường như đang trong một nỗ lực tăng chi phí nhiều hơn những gì các nhà đầu tư mong đợi,” và điều đó đang hỗ trợ rất nhiều cho giá cổ phiếu. 

Động thái của Lawson minh họa cho áp lực giá đang làm tăng thêm suy đoán rằng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thể nâng cấp dự báo lạm phát ở Nhật vào tuần tới. Thu nhập cao từ các nhà bán lẻ đã giúp củng cố quan điểm rằng người tiêu dùng ở nền kinh tế lớn thứ ba thế giới có thể chịu được mức giá cao hơn. 

Một số chiến lược gia và nhà quản lý quỹ đang luân phiên lựa chọn cổ phiếu của họ để ưu tiên những cổ phiếu định hướng theo nhu cầu trong nước. Một quỹ hoạt động hiệu quả nhất, Alma Eikoh Japan Large Cap Equity, đã cắt giảm cổ phiếu chip cho những cái tên phòng thủ, trong khi quỹ phòng hộ Indus Capital Partners có trụ sở tại Hoa Kỳ đã chuyển tiền vào cổ phiếu tiêu dùng trong nước. 

Cổ phiếu của nhà điều hành Muji Ryohin Keikaku đã tăng giới hạn hàng ngày vào tuần trước sau khi báo cáo thu nhập cao nhờ tỷ suất lợi nhuận được cải thiện ở Nhật Bản cũng như sự phục hồi ở Trung Quốc. Seven & I Holdings cũng công bố doanh số bán hàng trong nước tăng nhanh mặc dù thu nhập không đạt ước tính do hoạt động kinh doanh ở nước ngoài yếu kém. Hiroaki Tomori, giám đốc quản lý quỹ tại Mitsubishi UFJ Kokusai Asset Management, cho biết: “Qua cuộc đối thoại với các nhà bán lẻ trong thời kỳ đại dịch, tôi biết rằng họ đã cắt giảm khá mạnh chi phí cố định, vì vậy tôi đã nghĩ rằng lợi nhuận của họ sẽ tăng vọt ngay khi doanh số bán hàng quay trở lại. Nhưng thị trường khó ước tính mức tăng đó sẽ là bao nhiêu.” 

Kể từ tháng 8, các nhà phân tích đã nâng mục tiêu giá của họ đối với Lawson, nhà sản xuất món ăn nhẹ “Karaage-Kun” rất được yêu thích, phần lớn là để bắt kịp lượng hàng tồn kho của nhà điều hành cửa hàng tiện lợi. Dự báo thu nhập của các nhà phân tích đã được cải thiện đều đặn cho lĩnh vực này. Thu nhập kỳ hạn 12 tháng trên mỗi cổ phiếu của Chỉ số bán lẻ trên Sở giao dịch chứng khoán Tokyo (TSE) đã tăng 7,1% từ đầu năm đến nay, cao hơn nhiều so với mức tăng 2% của Topix. 

Mặc dù vậy, các nhà đầu tư không chắc chắn mức giá cao hơn sẽ bền vững như thế nào. Một cuộc khảo sát của chính phủ đối với những người lao động trong lĩnh vực dịch vụ cho thấy tâm lý về triển vọng kinh tế đã giảm bớt trong hai tháng qua sau 5 tháng cải thiện liên tiếp, làm dấy lên lo ngại rằng người tiêu dùng có thể sắp đạt đến ngưỡng chịu đựng lạm phát. 

Thước đo bán lẻ TSE cũng hoạt động kém hơn Topix rộng hơn cho đến nay trong năm nay trong bối cảnh các cơ hội khác như các công ty liên quan đến chất bán dẫn, nhà giao dịch và cổ phiếu có tỷ lệ giá trên sổ sách thấp. Tuy nhiên, Ryohei Yoshida, nhà phân tích kỹ thuật cao cấp tại Daiwa Securities, cho biết một chỉ báo củng cố triển vọng cho các cổ phiếu bán lẻ Nhật Bản. Ông cho biết lạm phát giá bán buôn, một đại diện cho việc tăng chi phí đối với các nhà bán lẻ, “có vẻ như sẽ giảm xuống dưới mức lạm phát giá tiêu dùng trong vòng vài tháng,” và khi điều đó xảy ra, cổ phiếu của các nhà bán lẻ có xu hướng hoạt động tốt hơn. 

Lạm phát ở Nhật Bản đạt mức cao nhất trong 8 năm để thử nghiệm chính sách ôn hòa của BOJ 

Tỷ lệ lạm phát tiêu dùng cơ bản của Nhật Bản đã tăng lên mức cao nhất trong 8 năm qua là 3,0%, thách thức quyết tâm của ngân hàng trung ương trong việc duy trì lập trường chính sách siêu nới lỏng khi đồng yên giảm xuống mức thấp nhất trong 32 năm tiếp tục đẩy chi phí nhập khẩu tăng cao. 

Dữ liệu lạm phát nêu bật tình thế tiến thoái lưỡng nan mà Ngân hàng Nhật Bản phải đối mặt khi cố gắng củng cố nền kinh tế yếu kém bằng cách duy trì lãi suất cực thấp, điều này lại thúc đẩy sự trượt giá không mong muốn của đồng yên. Cái gọi là chỉ số ‘cốt lõi’, loại bỏ cả chi phí năng lượng và thực phẩm tươi sống, đã tăng 1,8% trong tháng 9 so với một năm trước đó, tăng tốc từ mức tăng 1,6% trong tháng 8 và đánh dấu tốc độ hàng năm nhanh nhất kể từ tháng 3/2015. 

Sự gia tăng chỉ số cốt lõi mà BOJ theo dõi chặt chẽ như một thước đo chính về sức mạnh cơ bản của lạm phát, hướng tới mục tiêu 2% của nó đặt ra nghi ngờ về quan điểm của ngân hàng trung ương rằng việc tăng giá gần đây sẽ chỉ là tạm thời. Với lạm phát của Nhật Bản vẫn còn khiêm tốn so với mức tăng giá ở các nền kinh tế lớn khác, BOJ đã cam kết giữ lãi suất ở mức siêu thấp, vẫn là một ngoại lệ trong làn sóng thắt chặt chính sách tiền tệ toàn cầu. 

Thống đốc BOJ Haruhiko Kuroda đã nhấn mạnh sự cần thiết phải tập trung hỗ trợ nền kinh tế cho đến khi tăng trưởng tiền lương tăng đủ để bù đắp cho chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Trong khi vận động hành lang của liên đoàn lao động Nhật Bản đã cam kết yêu cầu tăng lương khoảng 5% trong các cuộc đàm phán tiền lương vào năm tới, các nhà phân tích nghi ngờ mức lương sẽ tăng quá nhiều do lo ngại suy thoái kinh tế toàn cầu và nhu cầu nội địa yếu đang cản trở triển vọng của nhiều công ty. 

Dữ liệu CPI tháng 9 cho thấy trong khi giá hàng hóa tăng 5,6% so với cùng kỳ năm ngoái, giá dịch vụ chỉ tăng 0,2%, một dấu hiệu cho thấy lạm phát của Nhật Bản vẫn chủ yếu do các yếu tố chi phí đẩy. 

Lạm phát đối với nền kinh tế Nhật Bản dù có thể không phải là một chỉ số quá u ám nhưng điều này vẫn phần nào phản ánh được sự khó khăn của nền kinh tế và đời sống của người dân. Giá cả gia tăng trong khi đồng lương vẫn tiếp tục đi xuống có thể khiến họ cảm thấy khó để chịu đựng. 

Giá cả hàng hoá tại Nhật đang tăng lên nhanh chóng do lạm phát

Giá cả của các mặt hàng ngoại trừ giá thực phẩm tươi sống tăng 3,2% so với một năm trước, giảm tốc từ mức tăng 3,4% trong tháng 4, đây là thông báo mới nhất được đưa ra bởi Bộ Nội vụ Nhật Bản. Mặc dù dữ liệu quốc gia phù hợp với kết quả của các số liệu trước đó của Tokyo cho thấy tác động của việc giảm thuế đối với giá điện, nhưng kết quả này vẫn vượt xa dự báo của các nhà phân tích về mức tăng 3,1%. 

Một thước đo lạm phát tại Nhật không bao gồm năng lượng tiếp tục mạnh lên đạt 4,3%, cho thấy xu hướng giá cơ bản vẫn đang tiếp tục tăng mà chưa có dấu hiệu nào cho việc chững lại. Đây là mức cao nhất kể từ năm 1981. Giá cả tiếp tục tăng có thể sẽ dẫn đến quan điểm của các nhà kinh tế, rằng, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thể tăng dự báo giá hàng quý vào tháng 7 tới đây. Một số nhà phân tích nhận thấy sự điều chỉnh tăng mạnh cũng dẫn đến việc điều chỉnh chương trình kiểm soát đường cong lợi suất (YCC) của BOJ. 

Nobuyasu Atago, nhà kinh tế trưởng tại Ichiyoshi Securities và là cựu quan chức của BOJ cho biết: “Kết quả ngày hôm nay chắc chắn rằng BOJ sẽ nâng cấp dự báo lạm phát tại Nhật vào tháng 7. Khi lạm phát tại Nhật vẫn ở mức cao, BOJ càng khó truyền đạt lý do tại sao họ cần tiếp tục kích thích.” 

Đồng yên đã chạm mức thấp mới trong 7 tháng so với đồng đô la chỉ sau một đêm, phần lớn không có quá nhiều thay đổi khi tỷ giá đồng yên so với đồng đô la vẫn quanh mức 143,1 yên, sau khi ban đầu mạnh lên một phần sau những nỗ lực can thiệp từ phía chính phủ Nhật Bản. Đồng yên yếu hơn sẽ giúp thúc đẩy xu hướng lạm phát tại Nhật bằng cách tăng giá hàng nhập khẩu. 

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản và hành động giúp cải thiện vấn đề 

Trong triển vọng hàng quý mới nhất được công bố vào tháng 4, ngân hàng BOJ nhận thấy lạm phát trung bình là 1,8% trong năm kết thúc vào tháng 3. Thống đốc Kazuo Ueda cho biết giá sẽ giảm xuống dưới 2% vào giữa năm nay. Đối với năm tài khóa 2025, BOJ dự đoán giá cốt lõi sẽ tăng 1,6%. Các nhà kinh tế vẫn đang tranh cãi về việc liệu ngân hàng trung ương có nâng dự báo của mình trong những năm tới lên trên 2% vào tháng 7 hay không, do khả năng làm dấy lên suy đoán về sự thay đổi chính sách. Atago cho biết họ có thể sẽ tránh điều đó để có thêm thời gian thay đổi trước khi điều chỉnh chính sách. 

Mặc dù quan điểm đồng thuận là BOJ vẫn còn cách xa một sự thay đổi chính sách lớn, nhưng một phần ba các nhà kinh tế được khảo sát trong tháng này cho rằng ngân hàng trung ương sẽ điều chỉnh chính sách, có thể là kiểm soát đường cong lợi suất, bắt đầu vào tháng 7 này. Taro Kimura, nhà kinh tế tại Bloomberg Economics cho biết: “Lạm phát do nhu cầu mà Ngân hàng Trung ương Nhật Bản mong muốn vẫn chưa đạt được – củng cố quan điểm của chúng tôi rằng ngân hàng trung ương sẽ duy trì các biện pháp kích thích trong một thời gian nữa”. 

Sự chậm lại trong thước đo giá cả chính trong tháng 5 phản ánh việc giảm chi phí điện dựa trên tính kỹ thuật hơn là sự thay đổi rộng hơn của xu hướng lạm phát. Hóa đơn tiền điện của các hộ gia đình đã giảm so với năm ngoái nhờ các khoản trợ cấp lớn của chính phủ, nhưng đã giảm 17% trong tháng 5, do việc giảm thuế phát triển năng lượng tái tạo. 

Nhưng ở những nơi khác trong rổ CPI, giá vẫn tiếp tục tăng. Và một lần nữa, thực phẩm chế biến là mặt hàng có mức đóng góp lớn nhất, tăng 9,2%, mức tăng cao nhất kể từ năm 1975 và đóng góp khoảng 2,1 điểm phần trăm vào con số lạm phát chung. Giá dịch vụ cũng tiếp tục tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ năm 1995, chưa tính đến tác động tăng thuế. 

Theo một báo cáo của Teikoku Databank, khoảng 3.500 sản phẩm thực phẩm dự kiến ​​sẽ tăng giá trong cả tháng 6 và tháng 7, điều này chỉ ra áp lực tăng giá hơn nữa từ các mặt hàng này. Tuy nhiên, báo cáo cho thấy người tiêu dùng ngày càng trở nên mệt mỏi với những đợt tăng giá gần đây, một yếu tố có thể làm chậm xu hướng này trong nửa cuối năm nay. Trong tương lai, tỷ lệ tiện ích sẽ tiếp tục có tác động đáng kể đến xu hướng giá của Nhật Bản. Giá điện dự kiến ​​sẽ bắt đầu tăng trở lại tới 42% từ tháng 6. Các khoản trợ cấp của chính phủ hiện đang giữ giá điện khoảng 20% ​​cũng sẽ giảm một nửa vào tháng 9. 

Kenta Domoto, chuyên gia tư vấn tại Viện nghiên cứu Mitsubishi cho biết: “Với chính sách cơ bản của chính phủ là không muốn bóp méo thị trường quá nhiều trong quá trình chuyển đổi trong lĩnh vực năng lượng, chính phủ có thể không chọn tăng cường các chương trình trợ cấp”. 

Các quyết định liên quan đến hỗ trợ bổ sung cho chi phí tiện ích là một vấn đề quan trọng đối với Thủ tướng Fumio Kishida, người có thể muốn tối ưu hóa thời gian của mình cho một cuộc chạy đua bầu cử tiềm năng vào cuối năm nay. Thủ tướng Kishida cho biết vào tuần trước rằng ông không nghĩ đến việc giải tán quốc hội vào lúc này, thúc đẩy những lời bàn tán rằng ông có thể kêu gọi một cuộc bầu cử vào mùa thu. Với tỷ lệ lạm phát vẫn ở mức cao, việc dỡ bỏ các biện pháp cứu trợ trong những tháng tới có thể khiến cử tri bất bình. 

Các nhà kinh tế cho biết, với việc cuộc bầu cử vào tháng 7 không thể diễn ra, BOJ hiện có cơ hội thực hiện các điều chỉnh đối với YCC nếu cần, nhưng có khả năng sẽ tránh bất kỳ thay đổi lớn nào có thể phá vỡ thị trường cho đến khi những cuộc thăm dò nào kết thúc. Atago cho biết: “Đối với những thay đổi chính sách lớn, BOJ sẽ thấy dễ dàng thực hiện chúng hơn vào năm tới với giả định một cuộc bầu cử diễn ra vào mùa thu.” 

Tỷ giá đồng yên hiện tại vẫn trái ngược với kỳ vọng của thị trường 

Tỷ giá đồng yên hiện tại nằm trong vùng 143 Yên/USD, khác xa so với mức khoảng 130 Yên mà các công ty lớn của Nhật Bản kỳ vọng cặp tiền tệ này sẽ ở mức trung bình trong năm kinh doanh hiện tại cho đến tháng 3 năm sau. Đồng euro cũng đã đạt mức cao nhất trong 15 năm so với tỷ giá đồng yên gần 157 yên. 

Trong khi các nhà chức trách Nhật Bản cho biết họ đang theo dõi chặt chẽ sự phát triển của ngoại hối do tầm quan trọng của các động thái tiền tệ ổn định phản ánh các nguyên tắc cơ bản của nền kinh tế, thì sự suy yếu gần đây của đồng yên phần lớn là do sự khác biệt trong chính sách tiền tệ giữa Nhật Bản và các nước đồng cấp ở Hoa Kỳ cũng như Châu Âu.  

Thống đốc Ngân hàng Nhật Bản Kazuo Ueda đưa ra quan điểm trung lập về sự sụt giảm của đồng yên gần đây, gọi nó là “tích cực đối với một số lĩnh vực nhưng tiêu cực đối với những lĩnh vực khác.” Tuy nhiên, người tiêu dùng đang cảm thấy những tác động muộn của việc đồng yên giảm giá mạnh kể từ năm ngoái, khi các công ty tiếp tục chuyển chi phí nhập khẩu cao hơn cho người tiêu dùng và Ueda đã thừa nhận rằng giá cả tăng cao là “gánh nặng lớn” đối với các hộ gia đình. 

Đồng yên giảm giá có thể không nhanh như khi chính quyền Nhật Bản can thiệp vào cuối năm 2022, nhưng các nhà phân tích cho rằng xu hướng yếu có thể sẽ tiếp tục trong những tháng tới, ít nhất là cho đến khi thị trường tài chính tin rằng Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ và Ngân hàng Trung ương Châu Âu sẽ tạm dừng tăng lãi suất. 

Một số người cho rằng đồng yên yếu hơn có thể khiến BOJ điều chỉnh chính sách tiền tệ nếu lạm phát của quốc gia trở nên nghiêm trọng hơn. “Hiện tại, đồng yên dự kiến ​​sẽ duy trì ở mức này so với hai đồng còn lại (euro và đô la), và phải đến tháng 10 hoặc muộn hơn, chúng ta mới thấy xu hướng đảo ngược và đồng yên sẽ tăng giá”, Koji Fukaya – một thành viên tại công ty tư vấn Tư vấn rủi ro thị trường cho biết. Ông cũng nói thêm: “Việc đồng đô la duy trì quanh mức 140 Yên đã khiến nhiều công ty Nhật Bản đau đầu, đặc biệt là các nhà nhập khẩu. Lạm phát có thể chậm lại, nhưng mức giá sẽ tương đối cao và đây là một đòn giáng nặng nề đối với các hộ gia đình.” 

Kỳ vọng vào sự thay đổi đồng yên Nhật 2023 vào cuối năm nay 

Theo công ty nghiên cứu Teikoku Databank, các công ty Nhật Bản kỳ vọng đồng đô la sẽ ở mức trung bình 127,61 Yên cho năm tài khóa 2023. Trong số khoảng 11.000 công ty đưa ra phản hồi hợp lệ, cuộc khảo sát cho thấy các nhà nhập khẩu đặt tỷ giá hối đoái giả định của họ cao hơn trung bình khoảng 1,6 yên so với các nhà xuất khẩu, với khoảng cách lớn nhất là hơn 7 yên giữa các nhà bán buôn và công ty xây dựng. 

Trong cuộc khảo sát kinh doanh hàng quý tankan của BOJ bao gồm khoảng 9.200 công ty, tỷ giá giả định cho cặp đồng đô la – yên là 131,72 Yên/USD và đồng euro – yên là 138,29 Yên/euro vào tháng 3 vừa qua. Ngân hàng trung ương chuẩn bị công bố cuộc khảo sát tiếp theo vào tháng 7 tới đây. 

Cho đến thời điểm hiện tại, thị trường vẫn đang khá lạc quan về tình hình đồng yên Nhật 2023. Nhật Bản đã chứng kiến ​​giá cổ phiếu tăng lên mức chưa từng thấy trong ba thập kỷ và đồng yên suy yếu, được hỗ trợ bởi chính sách lãi suất cực thấp của BOJ. “Nhật Bản là nền kinh tế tiên tiến ít bị ảnh hưởng bởi những cơn gió ngược với sự hồi sinh của du lịch trong nước và tác động tiêu cực của COVID-19 khá hạn chế. Tuy nhiên, tâm lý chấp nhận rủi ro được thấy gần đây sẽ không kéo dài trong trung hạn.”, Fukaya nói. 

Các nhà xuất khẩu có xu hướng là người hưởng lợi chính khi đồng yên yếu làm tăng lợi nhuận ở nước ngoài của họ nếu tính theo đồng yên. Mặt khác, các nhà nhập khẩu phải gánh chi phí cao hơn. Cuộc chiến của Nga ở Ukraine và sự phục hồi kinh tế toàn cầu sau cú sốc COVID-19 đồng nghĩa với việc chi phí nhiên liệu cao hơn. Thêm vào những khó khăn của Nhật Bản nghèo tài nguyên là sự mất giá gần đây của đồng yên. 

Yoshimasa Maruyama, nhà kinh tế trưởng tại SMBC Nikko Securities, cho biết: “Có quan điểm cho rằng (Nhật Bản) chấp nhận đồng yên yếu hơn một phần vì nó thúc đẩy chứng khoán. Nhưng có một logic không thể phủ nhận rằng gánh nặng chi phí cao hơn sẽ siết chặt toàn bộ nền kinh tế. Lập trường chính sách của Fed (tìm kiếm mức lãi suất cao hơn) có thể giữ đà cho đồng yên yếu đi. Với suy nghĩ đó, chúng ta nên đề phòng việc hủy bỏ kiểm soát đường cong lợi suất vào tháng 7 khi BOJ công bố báo cáo triển vọng hàng quý và có khả năng sẽ điều chỉnh tăng dự báo lạm phát,” Maruyama nói thêm. 

Lạm phát tiêu dùng cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của BOJ trong tháng thứ 14 liên tiếp, nhưng BOJ dưới thời Ueda, người đã trở thành thống đốc vào tháng 4, đã nhiều lần bác bỏ suy đoán về việc sớm quay trở lại kích thích tiền tệ vì lạm phát dự kiến ​​sẽ chậm lại. 

Tuy nhiên, một thành viên hội đồng quản trị của BOJ cho biết trong khi chờ đợi “thêm một chút” là thích hợp, thì thời điểm đã chín muồi để xem xét sửa đổi chương trình kiểm soát đường cong lợi suất do cản trở hoạt động của thị trường, theo biên bản từ cuộc họp chính sách của ngân hàng trung ương vào tháng Tư. BOJ đặt lãi suất ngắn hạn ở mức âm 0,1% và hướng dẫn lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm ở mức khoảng 0%, với mức trần 0,5%. 

Daiju cho biết: “Bất kỳ sự suy yếu nhanh chóng nào của đồng Yên, chẳng hạn như về mức 145 Yên (so với đô la Mỹ) trong ngắn hạn, có thể kích hoạt một sự điều chỉnh chính sách sớm vì BOJ ủng hộ việc đồng Yên ổn định song song với các nguyên tắc cơ bản”. Nhật Bản đã can thiệp vào thị trường tiền tệ sau khi đồng yên tăng 145 yên/ 1 USD vào tháng 9. Nó đã thực hiện ba hoạt động mua, bán đô la vào tháng 9 và tháng 10, chi hơn 9 nghìn tỷ Yên (62,6 tỷ USD). 

Do sự yếu kém của đồng yên cũng làm giảm thặng dư tài khoản vãng lai, Nhật Bản đã bị loại khỏi danh sách theo dõi của Hoa Kỳ nhằm theo dõi các đối tác thương mại về các hoạt động ngoại hối có khả năng không công bằng lần đầu tiên kể từ năm 2016.  

Nhìn chung về tình hình lạm phát tại Nhật

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, tỷ lệ lạm phát của Nhật Bản sẽ giảm trong năm tới. Theo đó, tỷ lệ lạm phát của Nhật Bản tính đến tháng 10/2022 hầu như không tăng lên mức 3,7%, nhưng Viện nghiên cứu kinh tế chứng khoán Rakuten dự đoán tỷ lệ này sẽ giảm xuống 1,6% trong nửa cuối năm 2023. Theo dự kiến, tỷ lệ lạm phát của Nhật Bản dự kiến ​​sẽ giảm xuống mức 1% trong nửa cuối năm tới.

Trong khi đó, lạm phát trong phạm vi 3% là một thuận lợi cho chứng khoán Nhật Bản. Mặc dù lạm phát ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của người dân, nhưng lại có những ảnh hưởng tích cực đến hoạt động của các công ty và giá cổ phiếu. Nếu lạm phát tiếp tục được kiểm soát ở mức 3% trong năm tới, đó sẽ là một điều kiện thuận lợi cho chứng khoán Nhật Bản. Tuy nhiên, lạm phát dự kiến ​​sẽ giảm trong năm tới.

1. Lạm phát quá mức của Hoa Kỳ ảnh hưởng đáng kể đến giá cổ phiếu

Lạm phát tích cực hay tiêu cực đối với nền kinh tế và chứng khoán? Có thể khẳng định rằng, nếu duy trì lạm phát ở mức vừa phải, sẽ là điều kiện thuận lợi đối với nền kinh tế. Tuy nhiên, lạm phát quá mức sẽ để lại những ảnh hưởng nghiêm trọng. Theo dự đoán, năm nay, cả thế giới sẽ chứng kiến ​​lạm phát nghiêm trọng ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu.

Lạm phát quốc gia hay còn được biết đến là tỷ lệ thay đổi hàng năm trong chỉ số tiêu dùng CPI, đã tăng lên 9,1% trong tháng 6, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương Hoa Kỳ – Cục Dự trữ Liên bang. Mặc dù tỷ lệ lạm phát này đã đạt đỉnh kể từ đó nhưng nó vẫn ở mức cao là 7,1% tính đến tháng 11.

FED vẫn đang cố gắng tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ với tốc độ chưa từng có để ngăn chặn tình trạng lạm phát quá mức, nhưng điều này là vẫn chưa đủ hiệu quả. Có những lo ngại rằng nền kinh tế Hoa Kỳ sẽ rơi vào suy thoái do lạm phát và lãi suất gia tăng.

2. Nhật Bản bắt đầu thoát khỏi tình trạng giảm phát

Vậy còn lạm phát ở Nhật Bản thì sao? Tính đến tháng 10, tình trạng lạm phát mới tăng lên 3,7%. Một số người gọi đây là “lạm phát quá mức” nhưng hoàn toàn không hẳn là như vậy. Đây có thể là cột mốc quan trọng để Nhật Bản có thể thoát khỏi tình trạng giảm phát. Trong nhiều năm, giảm phát hay còn được hiểu là giá cả giảm, được cho là gốc rễ của mọi khó khăn ở Nhật Bản và cũng được đánh giá là yếu tố tiêu cực đối với nền kinh tế, giá cổ phiếu và cuộc sống của người dân xứ sở Phù Tang.

Để ứng phó với vấn đề này, đơn vị đảm nhiệm chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhật Bản tuyên bố rằng họ sẽ hướng tới mục tiêu tăng giá 2%, dù nhiều người cho rằng 2% là không thể đạt được. Cuối cùng lạm phát đã tăng trên 2% lên mức 3,7%, và người dân bắt đầu cho rằng đây là mức lạm phát tiêu cực.

Lạm phát khiến vật giá ở Nhật Bản gia tăng đáng kể, khiến cuộc sống của nhiều người dân Nhật Bản gặp khó khăn. Nhu cầu của các nhu yếu phẩm như xăng và thực phẩm không thể cắt giảm ngày càng đắt lên, trong khi tiền lương gần như không tăng nhiều, đã ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống của người dân Nhật Bản.

Tuy nhiên, lạm phát lại tác động tích cực đến giá cổ phiếu và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đối với chứng khoán Nhật Bản, vốn đã bị giảm phát trong nhiều năm, lạm phát hiện tại sẽ là điều kiện thuận lợi giúp cho thị trường có những dấu hiệu phục hồi hơn.

Tỷ lệ lạm phát của Nhật Bản bị ảnh hưởng bởi việc tăng thuế tiêu dùng. Theo biểu đồ trên có thể thấy, khi thuế tiêu dùng được tăng lên, giá tiêu dùng tăng lên theo mức đó, do đó tỷ lệ lạm phát dường như cũng phát triển theo đà này. Tháng 4/1989, do áp dụng thuế tiêu dùng, tỷ lệ lạm phát đã tăng lên khoảng 3%. Tương tự, vào tháng 4/1997, tháng 4/2014 và tháng 10/2019, tỷ lệ lạm phát tăng cao do thuế tiêu dùng tăng.

Nếu loại trừ tác động của việc tăng thuế tiêu dùng, có thể thấy sau khi cuộc khủng hoảng dầu mỏ kết thúc, giá tiêu dùng của Nhật Bản hầu như không thay đổi. Hai nơi được đánh dấu bằng mũi tên đỏ trong biểu đồ trên là những thời điểm duy nhất mà giá cả của Nhật Bản tăng mạnh mặc dù thuế tiêu dùng không hề tăng. Vào năm 2008 ngay trước cú sốc Lehman và cả năm nay. Cả hai thời điểm này đều bị ảnh hưởng bởi lạm phát toàn cầu gia tăng, gây áp lực tăng giá ở Nhật Bản.

Lạm phát tại Nhật chủ yếu là “lạm phát do nhập khẩu” và không có nhiều yếu tố lạm phát trong nước

Nhật Bản có khả năng cạnh tranh xuất khẩu mạnh mẽ trong ngành sản xuất và đã đạt được thặng dư thương mại trong nhiều năm. Tuy nhiên, do tỷ lệ tự cung tự cấp các sản phẩm năng lượng và thực phẩm thấp, tỷ lệ lạm phát đang gia tăng do tác động của giá cả thị trường quốc tế tăng cao.

Bên cạnh đó, việc đồng yên giảm giá đã đẩy giá hàng nhập khẩu bằng đồng đô la lên cao. Theo cách này, sự gia tăng giá hàng hóa nhập khẩu (tức lạm phát nhập khẩu) là nguyên nhân chính gây ra lạm phát của Nhật Bản. Điều này được phản ánh trong tỷ lệ lạm phát cốt lõi ở trên. Lạm phát toàn phần đã tăng lên 3,7% trong tháng 10, so với mức 2,5% không bao gồm tác động của giá năng lượng và thực phẩm tươi sống cao hơn.

Đánh giá một cách chi tiết hơn mức tăng 2,5% cho thấy chủ yếu là do giá nguyên liệu thô nhập khẩu cao hơn. Giá lương thực, thực phẩm sản xuất trong nước cũng tăng do giá phân bón hóa học và thức ăn chăn nuôi tăng. Ngoài tác động của lạm phát nhập khẩu, người ta cho rằng hầu như không có yếu tố lạm phát trong nước.

CPI – chỉ số phản ánh lạm phát chậm nhất sẽ giảm mạnh

Lý do chính khiến các chuyên gia kinh tế kỳ vọng tỷ lệ lạm phát của Nhật Bản sẽ giảm xuống mức 1% trong nửa cuối năm tới là do các chỉ số lạm phát hàng đầu đã giảm đáng kể.

Cụ thể, tác động của sự sụt giảm đáng kể trong các chỉ số hàng đầu như giá dầu thô kỳ hạn và điều kiện thị trường vận chuyển dự kiến ​​sẽ dần xuất hiện trong chỉ số giá tiêu dùng CPI trong nửa cuối năm tới. Tốc độ thay đổi hàng năm của hợp đồng tương lai dầu thô WTI gần đây đã dao động quanh mức cộng hoặc trừ 0% hàng năm.

Nếu hợp đồng tương lai dầu thô WTI duy trì ở mức 70 đô la, tỷ lệ thay đổi hàng năm sẽ giảm hơn -30% vào khoảng tháng 3 năm sau. Nếu xu hướng này tiếp tục, dầu thô sẽ đẩy lạm phát giảm trong năm tới.

Như đã biết CPI là chỉ số phản ánh lạm phát chậm nhất. Lúc đầu, ngay cả khi giá dầu thô và điều kiện thị trường vận chuyển tăng lên, nó sẽ không dễ dàng chuyển sang giá bán lẻ. Ngay cả khi các chỉ số lạm phát hàng đầu (giá cả hàng hóa và điều kiện thị trường vận chuyển) tăng đáng kể, thì những vấn đề này cũng không được phản ánh ngay trong giá bán lẻ.

Tuy nhiên, khoảng 6 tháng đến một năm sau khi giá tài nguyên và điều kiện thị trường vận chuyển tăng lên, chúng sẽ được phản ánh trong giá tiêu dùng với độ trễ. Đó là những gì đang xảy ra ở Nhật Bản bây giờ. Đó là lý do tại sao CPI của Nhật Bản vẫn đang tăng với tốc độ cao hơn hiện nay.

Trong khi đó, giá dầu và khí đốt tương lai được đánh giá là chỉ báo hàng đầu về lạm phát đã giảm. Trong vòng 6 tháng đến một năm nữa, điều này sẽ được phản ánh trong chỉ số giá tiêu dùng của Nhật Bản. Giá xăng được thể hiện một cách tương đối nhanh, nhưng giá điện mất nhiều thời gian để người dân cảm nhận được điều này.

Trong mọi trường hợp, chỉ số giá tiêu dùng của Nhật Bản cũng được dự đoán sẽ giảm sau đó. Đó là lý do tại sao các chuyên gia kinh tế kỳ vọng lạm phát của Nhật Bản sẽ giảm xuống mức 1% trong nửa cuối năm tới.

“Lạm phát đồng đều” sẽ là yếu tố có lợi cho cổ phiếu

Bàn về tình trạng lạm phát dưới góc độ kinh tế học, nếu giả định lạm phát, trong đó giá của tất cả hàng hóa và dịch vụ tăng đồng đều.

Giả sử lạm phát đồng đều là 10%, trong đó tất cả hàng hóa và dịch vụ đều tăng giá 10%. Khi đó lợi nhuận của công ty sẽ tăng 10% và giá cổ phiếu về lý thuyết sẽ tăng 10%. Doanh thu của công ty tăng 10%. Bởi vì mức tăng giá 10% sẽ trôi qua. Mặt khác, chi phí nguyên vật liệu, chi phí nhân công, chi phí tiện ích và chi phí vận chuyển đều tăng 10%.

Khi đó, lợi nhuận sau khi trừ đi chi phí bán hàng, chi phí bán hàng và quản lý, thuế,… từ doanh thu bán hàng cũng sẽ tăng thêm 10%. Thu nhập trên mỗi cổ phiếu cũng sẽ tăng 10%, vì vậy nếu tỷ lệ P/E không đổi, về mặt lý thuyết, cổ phiếu sẽ tăng 10%.

Lạm phát đồng đều hoàn toàn như vậy hầu như không ảnh hưởng đến nền kinh tế. Người lao động được trả thêm 10% tiền lương, nhưng sức mua của họ vẫn giữ nguyên vì giá cả tăng 10%. Nếu bạn đầu tư vào cổ phiếu, giá cổ phiếu sẽ tăng 10%, nhưng giá hàng hóa sẽ tăng 10%, do đó sức mua của bạn sẽ không đổi.

Vì vậy, trong điều kiện lạm phát đồng đều hoàn hảo, tác động đối với nền kinh tế sẽ bằng không? Đó không phải là sự thật. Có người mất nhiều thì cũng có người được nhiều. Những người mất tiền là những người nắm giữ tiền mặt và tiền gửi tiết kiệm. Hầu như không có lãi, giá tăng 10% sẽ làm giảm 10% giá trị khoản tiền gửi của bạn. Vậy ai là người được lợi? Người được lợi chính là người đi vay. Bởi vì giá trị của khoản nợ được giảm đi 10%.

Con nợ lớn nhất của Nhật Bản lúc này lại chính là Nhật Bản. Chỉ riêng số dư trái phiếu chính phủ thông thường đã ở mức 993 nghìn tỷ yên tính đến cuối tháng 9. Nói cách khác, chính Nhật Bản lại được lợi nhiều nhất từ ​​lạm phát. Điều này là do lợi nhuận doanh nghiệp và thu nhập cá nhân tăng 10% với lạm phát đồng đều sẽ dẫn đến thuế doanh nghiệp và thuế thu nhập tăng 10%. Tuy nhiên, số dư của khoản nợ sẽ không thay đổi, vì vậy giá trị của khoản nợ thực tế sẽ giảm 10%.

Theo cách này, lạm phát làm giảm tiền mặt và tiền gửi của các hộ gia đình, đồng thời làm giảm giá trị các khoản nợ của chính phủ, được gọi là “thuế lạm phát”. Điều này là do tác động về cơ bản giống như khi thuế 10% được lấy từ tiền mặt do các hộ gia đình nắm giữ. Các quốc gia đã tích lũy một lượng nợ khổng lồ trong lịch sử thường dễ bị đánh thuế lạm phát hơn. Lạm phát sẽ có tác động tương tự như việc tăng thuế, thay vì có thể thực hiện việc tăng thuế bị người dân phản đối mạnh mẽ.

Trong suốt năm 2020 và 2021 – thời điểm xảy ra đại dịch Covid-19, tất cả các quốc gia trên thế giới đều cố gắng khôi phục nền kinh tế bằng các chiến lược tài khóa quy mô lớn. Kết quả là nợ chính phủ trên khắp thế giới đã tăng lên, trong khi tiền mặt và tiền gửi của cá nhân cũng đã tăng lên đáng kể.

Để khắc phục tình trạng dư thừa này, lạm phát sẽ xảy ra và có thể thấy “áp lực điều chỉnh” đang có tác dụng giảm tiền gửi cá nhân và nợ chính phủ vốn đã phình to do thuế lạm phát.

Chứng khoán Nhật Bản là hàng rào lạm phát tốt

Lạm phát thực tế không phải là lạm phát phẳng, sẽ luôn có một “vòng xoắn” trong việc tăng giá. Giá hàng hóa và dịch vụ thiếu hụt sẽ tăng đáng kể, trong khi giá hàng hóa dư thừa sẽ không tăng. Xét về lạm phát hiện nay, trong khi các ngành công nghiệp cũ như năng lượng, thực phẩm và vận chuyển đã tăng giá mạnh, thì các nền kinh tế mới như công nghệ cao và các ngành liên quan đến internet không được hưởng lợi nhiều từ việc tăng giá.

Khi phân tích hoạt động của các công ty Nhật Bản, tổng lạm phát không âm. Các công ty Nhật vượt trội về công nghệ tiết kiệm năng lượng và môi trường, nhưng đó không phải là lý do duy nhất. Điều này cũng là do trong cơ cấu công nghiệp của Nhật Bản, tỷ lệ các ngành công nghiệp cũ như sản xuất, công nghiệp liên quan đến năng lượng và vận chuyển được hưởng lợi từ lạm phát vẫn còn cao.

Kết quả là nhìn từ tổng thể chứng khoán Nhật Bản sẽ được hưởng lợi từ việc giá thị trường tăng và việc đầu tư vào chứng khoán Nhật Bản (Chỉ số giá chứng khoán Tokyo) là một biện pháp phòng ngừa lạm phát hiệu quả.

Tuy nhiên, rủi ro đối với chứng khoán Nhật Bản đó chính là tính ngắn hạn của tình trạng lạm phát. Lạm phát hiện tại chỉ là tình trạng tạm thời, nền kinh tế sẽ quay trở lại tình trạng giảm phát vào năm tới. Đây sẽ là rủi ro nghiêm trọng đối với chứng khoán Nhật Bản. Lạm phát đã tăng lên 3,7% trong năm nay được dự đoán rằng sẽ giảm xuống mức 1% trong nửa cuối năm 2023. Điều này là do hầu hết những gì đang đẩy lạm phát của Nhật Bản lên cao là lạm phát nhập khẩu và hầu như không có yếu tố lạm phát trong nước.

Với việc giá hàng hóa nhập khẩu tăng cao là nguyên nhân dẫn đến xu hướng tăng giá nói chung, và điều này là một điều may mắn cho các công ty Nhật Bản vốn đã phải chịu đựng tình trạng giảm phát trong nhiều năm. Tuy nhiên, cũng có rủi ro là nền kinh tế sẽ quay trở lại tình trạng giảm phát ban đầu trước khi giá cả tăng lên. Điều này là do chỉ số giá tiêu dùng hiện đang tăng là một chỉ số phản ánh muộn về giá, cũng như các điều kiện thị trường năng lượng và vận chuyển là những chỉ báo hàng đầu đã giảm mạnh.

Giá năng lượng có thể sẽ giảm so với cùng kỳ năm ngoái trong nửa cuối năm tới. Nếu điều đó xảy ra thì khả năng cao là tỷ lệ lạm phát của Nhật Bản sẽ giảm xuống mức 1%. Mặc dù vậy, nếu Nhật Bản đạt được mức lạm phát dương dù chỉ trong khoảng 1% thì vẫn tốt hơn. Rủi ro lớn nhất đối với chứng khoán Nhật Bản là nền kinh tế thế giới sẽ giảm sâu hơn dự kiến, giá tài nguyên sẽ giảm hơn nữa, đồng yên sẽ tiếp tục tăng giá và tỷ lệ lạm phát của Nhật Bản sẽ quay trở lại mức âm (đảo ngược giảm phát).

Đối với người tiêu dùng, sẽ tốt hơn nếu giá hàng hóa và dịch vụ tiếp tục giảm, nhưng điều này sẽ có tác động cực kỳ tiêu cực đến thu nhập của các công ty Nhật Bản và giá cổ phiếu.

Có nhiều dự đoán khác nhau về lạm phát tại Nhật trong năm 2023 này. Những dự đoán về sự phục hồi của nền kinh tế toàn cầu có thể mang đến cho Nhật Bản các bước tiến ấn tượng hơn trong việc tăng trưởng kinh tế cũng như kiểm soát lạm phát.

Nguồn: Dịch từ Tosil Rakuten

Trong khi giá cả tăng cao đang là nỗi ám ảnh của người tiêu dùng cũng như các nhà hoạch định kinh tế ở Mỹ và các quốc gia khác, suốt hai thập kỷ qua, Nhật Bản đang phải đối mặc với giảm phát, một trong những nguy cơ có thể khiến nền kinh tế bị suy thoái.  

Bài viết này Japanbiz sẽ phân tích giảm phát là gì, tình hình và những ảnh hưởng của giảm phát đến nền kinh tế Nhật Bản, cũng như những chính sách mà chính phủ Nhật Bản đã và đang thực hiện để chống giảm phát. 

Giảm phát là gì? 

Giảm phát là tình trạng mức giá chung của hàng hóa trong một nền kinh tế giảm liên tục. Cũng có thể nói, giảm phát là lạm phát với tỷ lệ mang giá trị âm, liên quan mật thiết với bốn nhân tố: tổng cung, tổng cầu, cung tiền và cầu tiền. Nguyên nhân là do nguồn cung tiền thấp hơn mức cần thiết, gây ra việc thiếu tiền phục vụ lưu thông hàng hóa, khiến sản xuất bị trì trệ. Giảm phát không phải là tình trạng tự phát, thường là do chính phủ chủ ý gây ra để giảm những mất cân đối lớn.  

Ảnh hưởng của giảm phát 

Tuy nhiên, tình trạng giảm phát kéo dài sẽ gây ra những tác hại nặng nề hơn lạm phát. Khi lạm phát xảy ra, giá cả hàng hóa giảm khiến người tiêu dùng trì hoãn việc mua hàng, vì kỳ vọng giá sẽ tiếp tục giảm. Điều này gây sức ép, buộc các doanh nghiệp phải giảm giá để bán được hàng, dẫn đến giảm lợi nhuận của doanh nghiệp. Việc giảm giá bán trong một thời gian dài khiến các doanh nghiệp giảm lương của công nhân, hoặc thậm chí ngừng sản xuất, gây thiếu việc làm và gia tăng tỷ lệ thất nghiệp. Ngoài ra, giảm giá bán khiến các doanh nghiệp không trả được nợ, dẫn đến nguy cơ phá sản của các ngân hàng. Không những thế, giá hạ làm giảm các khoản thu ngân sách, làm chậm tốc độ tăng trưởng kinh tế của một quốc gia. Do đó, giảm phát nguy hiểm hơn lạm phát bởi nó khiến nền kinh tế lún sâu hơn vào suy thoái. 

Tình hình giảm phát ở Nhật Bản 

Trong những năm 1980, nền kinh tế Nhật Bản có tốc độ tăng trưởng trung bình hằng năm (tính theo GDP) là 3,89%, cao hơn so với Mỹ lúc ấy là 3,07%. Tuy nhiên, kinh tế Nhật Bản rơi vào khủng hoảng kể từ khi bong bóng tài sản tại Nhật bùng nổ đầu thập niên 1990.  

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã mắc một số sai lầm trong việc kéo dài những tác động tiêu cực của việc vỡ bong bóng cổ phiếu và bất động sản. Điển hình như việc Nhật Bản đã giảm nguồn cung tiền vào những năm cuối 1980 khiến bong bóng cổ phiếu bị vỡ. Khi giá trị vốn sở hữu giảm, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tiếp tục tăng lãi suất do vẫn còn quan ngại về giá trị bất động sản vẫn đang tăng.  

Lãi suất cao giúp chấm dứt tình trạng giá đất tăng, nhưng chúng đẩy nền kinh tế Nhật Bản vào vòng xoáy suy thoái. Vào năm 1991, khi giá cổ phiếu và đất đai giảm, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã đảo ngược đường lối và cắt giảm lãi suất một cách đáng kể. Song, chính sách thắt chặt tiền tệ đã khiến nền kinh tế Nhật chính thức rơi vào giảm phát năm 1998.  

Trong 2 thập kỷ từ 1990 đến 2010, mặc dù nguồn cung tiền tăng ở ổn định ở mức 3% một năm, Nhật Bản vẫn không thoát khỏi tình trạng giảm phát. Người dân tiết kiệm ngày một nhiều. Chi tiêu ít ỏi, khiến lợi nhuận doanh nghiệp giảm, các doanh nghiệp trở nên muốn giữ tiền mặt hơn là đầu tư kéo theo là sự giảm tổng cầu.  

Sau đó, mặc dù có một số giai đoạn giá cả hàng hóa tăng cao, tỷ lệ lạm phát CPI vẫn nằm dưới mức 0% trong khoảng 15 năm. Trong năm 2012, giá cả hàng hóa tại Nhật giảm mạnh nhất kể từ năm 1958, xuống còn 2,6%

Giải pháp chống giảm phát của Nhật Bản  

Để thoát khỏi tình trạng này, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã giới thiệu chính sách nới lỏng tiền tệ QQE (Quantitative and Qualitative Monetary Easing) vào tháng 4/2013. Chính sách bao gồm 2 mục tiêu chính: (1) cam kết đạt được mục tiêu bình ổn giá với mức độ tăng trưởng CPI đạt 2% một năm; (2) tiến hành thu mua quy mô lớn trái phiếu chính phủ từ ngắn hạn đến dài hạn để giảm lãi suất dài hạn.  

QQE đã phát huy tác dụng nhờ điều kiện kinh tế thuận lợi lúc bấy giờ. Lãi suất danh nghĩa giảm đáng kể, kỳ vọng về lạm phát ngày một tăng, lãi suất thực ngắn hạn và dài hạn đã giảm xuống mức thấp hơn nhiều so với lãi suất tự nhiên. Kết quả là, nền kinh tế được cải thiện đáng kể và tỷ lệ lạm phát tăng lên. Lần đầu tiên sau khoảng 15 năm, nền kinh tế Nhật Bản không còn trong tình trạng giảm phát. Điều này cho thấy những tác động đáng kể của QQE. 

Tuy nhiên, tỷ lệ lạm phát vẫn dưới 1% và nguy cơ giảm phát vẫn còn tồn lại. Việc nới lỏng tiền tệ đã thúc đẩy nguồn cầu, thông qua việc giảm lãi suất thực tế. Song, dù đáp ứng đủ nhu cầu ở hiện tại, nhưng vẫn cần nhiều thời gian để khắc phục tình trạng lạm phát thấp.  

Giảm phát tại Nhật Bản trong thời kì đại dịch 

Từ năm 2020, do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, Nhật Bản gặp khó khăn trong vấn đề thực hiện mục tiêu đưa lạm phát lên mức 2%. Các biện pháp phong tỏa ngăn đại dịch lây lan và giá dầu giảm khiến giá cả hàng hóa giảm, đẩy nền kinh tế Nhật Bản rơi vào suy thoái lần đầu sau 5 năm.  

Vào tháng 10/2021, tỷ lệ lạm phát ở Nhật đang ở mức 0,1%, thậm chí là âm nếu loại đi sự biến động về giá cả của thực phẩm và năng lượng. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã đưa ra mức lạm phát cho tài khóa 2021 (kết thúc vào tháng 3/2022) là 0%.  

Khôi phục kinh tế hiện nay đang là một trong những mối quan tâm hàng đầu của Thủ tướng Nhật Bản Kishida. Với các gói kích cầu kinh tế đã được thông qua trong năm 2021, nền kinh tế Nhật Bản cũng đang có dấu hiệu tăng trưởng và có nhiều kỳ vọng trong năm 2022.  

Theo báo Asahi vào ngày 23/12/2021, Nhật Bản dự báo GDP sẽ tăng 3,2% trong tài khóa 2022. Tuy nhiên, theo báo Yomiuri và Nikkei, tình trạng khẩn cấp kéo dài, tình hình dịch bệnh khó lường do các biến chủng mới của COVID-19 sẽ khiến tốc độ phục hồi kinh tế của Nhật Bản sẽ chậm hơn so với các nước châu Âu và Hoa Kỳ. Vì vậy, đưa ra những chính sách phù hợp là điều cần thiết để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng.  

Mặc dù vậy, chính sách nới lỏng tiền tệ và các gói tăng trưởng vẫn sẽ hứa hẹn có thể giúp nền kinh tế Nhật Bản trở về mức tăng trưởng trước khi có đại dịch COVID-19 trong năm 2022.